Saturday, 11 April 2026

Bible le Iran

SHARE

Bible le Iran

Iran hming umzie le an sakhuo

Iran hming hmasa chu Persia a nih. Thlaṭau (March) 1935 in rambung pakhat angin a hung ngir ṭana. 1979 in ‘Islamic Republic of Iran’ tia thlâk a hung ni tah.

Iran ramah hin ṭawng chi tum tum a uma, ṭawng an hmang tlanglâwn tak chu Persian ṭawng 'Farsi' a nih. Iran hming hi “Aryan” tia lâksuok ‘Aryanhai ram’ tina a nih.’ Persia ti hi ‘Parsa’ ti ânthawka laksuok tuta Iran Simthlang (Southwest) tieng dep Persian Empire inṭanna bulṭhut hming chawia phuok a nih. Greek haiin ‘Persia’ ti hi an hung suklangsar ṭan a, khaw tlang ram chenin inlar tak a ni ta pei a nih.

Kum 2000 chuong zet el ‘Shahs’ hai awpdena hnuoia um a nih. Anni hi Muslim sakhuo a khawm ‘Shia Muslim’ ei tihai an nih.

Muslim hi hlawm lien tak tak pahnia ṭhe an nia- Shia le Sunni ti an nih. 632 AD khan Muslim sakhuo ṭhuoitu chungchanga an inṭhea, Prophet Muhammad thlaktu ding thua ngaidân an phir leiin an in the tawp el a nih. Sunni hai hin an ṭhuoitu ding chu mipui hai thlang Abu Bakr (elected leadership) an dita, Shia hai ruok chun an pathien (Allah) namdet ngei, inthlasawng ṭhuoitu-prophet’s family- ‘Ali’ (Levi chihai ang) (hereditary leadership) an dit lem. Muslim tamtakhai hi Sunnis Muslim an nih (85-90%), Shia ruok chu 10-15% chau an ni thung. Shia hai hi Islam sakhuoa an khir lema, sakhuona anlâk ursun a, ram ṭhuoitua khawm hienga sakhuo ṭhuoitu anni deu hlak. Sunni hai hin Sahih Al-Bukhari (lekhabu parukhai) an fepui bîk a, Shia ruok chun Imam thuhril le inchuktirna (Imams tradition) an fepui. Shunni hai hi Saudi Arabia, Egypt, Turkey, Pakistan, Indonesia, etc hai an ni a. Shia hai ruok chu Iran, Iraq, Azerbaijan, Bahrain, etc an nih.

Iran ram hi Shia Muslim a khawm Twelver Shi'ism (Ithnā ʿAshariyya) niin Shia Muslim a khawm Twelver Shi'ism  85% antling a nih. Prophet Muhammad a inthawka ṭhuoitu 12 pathienin (Allah) a namdet (imams) zuitu untak an nih. Imam hmasatak (1st Imam) kha Ali ibn Abi Talib a nia, the 12th Imam ruok chu Muhammad al-Mahdi niin khawvêla hung kir nâwka, indik taka rorêltu ni dingin an nghâk a nih.

An thlatu bul suizauna

Thuthlung Hlui ah Iran (Persia) mi

Sui mihai chun Iran mihai hi Noah thla Madai le Elam thlaa mi niin an hril hlak. Bible-a Daniel le Esther chanchin ropuitak hai hi tuta Iran ei hril huoi huoi ram sûnga thiltlung an nih. Persian lal iemani zât Ezra le Nehemiah haiin an suklang bawk.

Medes (Madai)

Japheth naupasalhai chu: Gomer, Magog, Madai, Javan, Tubal, Mesek le Tiras an nih (Gen.2:10) le 1 Chron.1:5a chun, Japheth naupasalhai chu; Gomer, Magog, Madai, Javan, Tubal, Mesek le Tira an nih’ ti ei hmu. Medes (Madai) thlatu bul chu Noah niin Japheth a nau pasal pathumna a nih. Madai (Medes) hi 2 Lalhai, 1 Chronicles, Ezra, Esther, Isai, Jeremia le Daniel a hai ei hmu pei a nih.

Media ram (The Land of Media) ti hi Iran hmarthlang (northwest) tieng Kurdistan, Azerbaijan le Kermanshah biel hai hi an nih.

Elamites (Elam)

‘Sem naupasalhai chu: Elam, Assur, Arpaksad, Lud le Aram an nih’ (Gen.10:22) le 1 Chron.1:17a, ‘Sem naupasalhai chu: Elam, Assur, Arpaksad, Lud, Aram, Uz, Hul, Gether le Mesek an nih’ ti ei hmu. Elam ram hi Tigris vadung saktienga um, Gen.14a Abrahamin Lota a sansuoknaa “Ellam lal Kedorlaomer’ tia ei hmu ṭeu kha Elam ei sui mêk an lal a nih. Elam ram le Elam mihai hi Ezra le Isai lekhabu haia ei hmu bawk. Tuhin Iran simthlang (southwestern) tienga umin Khuzestan le Ilam anti biel ahai cheng mêkhai hi an nih. Nehemia in ‘Hakalia naupa Nehemia thuhai chu: Hieng ang hi a hung na, kum sâwmhnina, Kisleu thlaa, Susa khawpuia ka um laiin’ (Neh.1:1) ti leh Esther lekhabua chanchin inzieka um hi Susa khawpuia tlung a nih. Susa khawpui hi  Persia lal Xerxes I in 479 BC-a Greece laka a tlâwm khan hi khawpuia hung kîrin, thlasik khawpui (winter capital) in a hmang a nih. Xerxes hi Greekhai kona hming a nia, Hebraihai chun Ahaseur an tih. Akkadian hai chun Ahsiarsu anti a, Persia hai chun Khshayarsha tiin an ko hlak.  Susa khawpui ei hril tak hi tuta Iran rama Khuzestan biela um a nih.

Susa hi a hma chun Mesopatamia khawpui niin 3900 BC lai vêla khawpui siema um nia hriet a nih. Sargon lal Akkad khan (Empire of Sargon of Akkad) 2350 BC khan Sumerian hai a inthawkin a lâka, a lalram hi Elamites hai (Persia mihai) in an hluolân nâwk a nih. Elamites hai hi Assyrians hai in BC kum zabi pasarina lai khan lâkpêk nâwk a nih. Hi khawpui hi Persiahai lal Kura (Cyrus the Great) in 539 BC-a Babylon a lâk hun chen khan Assyria haiin khawpui pawimawa annei zing a nih.

Daniel 8:2a Daniel in hmulâwkna a hmuh a, “Elam rama lal in, Susaa chun ka lo um a; thil hmulâwka chun ka hmuh a; Ulai vadung kâwlah ka lo um a” ti kha tuta Susa ei hril mêk le hin anzûl pei a nih. Susa hi ‘Shushan’ tia khawvêl chanchina hriet a ni a, lal Daria (Darius) le khawm chanchin tamtak nei a nih. Tuhin UNESCO hai chun Archaeological Site pawimaw taka puongin lal Daria in thlasika a umna bîk dinga a buotsai ‘the Apadana’ hi humhim zing a nih.

Media ah Israelhai

Iran (Persia) hmartieng panga hin Juda hnam tamtak an um a nih. 730-720 BC lai khan Assuria lal Shalmaneser V le Sargon II haiin Hmartieng lalram an hung rûn khan tamtak sala an ṭhuoia (2 Lalhai 18),  ‘Media mihai khuoa dâm ân umtir tah a’ (v.11) ti ei hmu kher hi a pawimaw hlê. Iran (Persia) ram a ni ti a sukchieng.

Elam ah Judahai

Babylon hai lal Nebuchadnezzar II in 597 BC a Jerusalem a rûn khan, Jeremiah chu zawlnei a nih. Judah chu lâkin a uma, Jerusalem khawm 586 BC vêlin  suksietin a uma, Juda tamtak el chu salin a ṭhuoia a laram hmun hrang hranga an umtir a, chuhai laia Elam a khawm an umtir ti hi hriet thei a nih (2 Kings 24-25, 2 Chron. 36:20).

Lal Kura (Cyrus)

Babulon lal Belsazzar (Neo-Babylonian Empire a lal nuhnungtak) chanchin mak danglam el chu Daniel 5naa banga kutziek kha a nih. A thuziek khawm ‘MENE, MENE, TEKEL UPHARSIN’ ti a nih. Mene chu ‘Bûknahaia chun bûkin i um a, tling loa hmu i nih,’ peres (upharsin singular form a nih)  chu  ‘I ram chu ṭhe a ni tah a, Media le Persia mihai kuoma chun pêk a ni tah.’ Chuongchun, October 12, 539 BC in lal Kura [Cyrus the Great (Cyrus II)] in a hnebân a Neo-Babylonian Empire chu a tawp der el. Lal Kura kha Persia lal, (tuta Iran) niin Medo-Persia lalram ropui tak Achaemenid Persian Empire a hung pieng a, Elam khawm la in, Shushan (Susa) chu a khawpui pakhatin a hmang ta a nih.

Ramdang a inthawk an kirnâwkna

Isai 45:1 ‘LALPA chun a hriek nâl, Kura’ ti hi a mak in a danglam khawp el. Hriet nâl chu ‘Messie/Meshiach’ tina a nih. Persia lal, lal Kura chau hi Juda mi lo hnam dang hieng ang Pathienin title ropui a pêk umsun a nih. Pathienin a hmangruo ni dingin a hranin a sie tum (set him apart) ve tlat a nih. Babulon sal an’thawk ṭhuoisuoktu ding le Jerusalem Temple siemṭhatu/indinthar nâwkna dinga Pathien hrillâwkna sukdiktu a ni tlat. 538 BC khan lal Kura chun an ramah kir dingin thu a pêk a nih. “Persia lal Kura chun hieng ang hin a tih, Vâna Pathien LALPA chun hnuoi chunga ram po po chu a mi pêk a; Juda rama Jerusalema chun in bâwlpêk dingin a mi ruot tah a. Nangni laia ama mihai taphawt kuoma chun LALPA a Pathien chu um sienla, hang fe raw se,” tiin (2 Chorn.36-22-23)

Lal Daria

Lal kura chu a mâkpa Daria in a hung thlaka. Daria nuhmei hi lal Kura naunu Atossa a nih. Daria pu Arsames le Kura pu Cyrus I hai kha unau (Teïspes nauhai) an ni bawk. Lal kura in lalram andin kha lal Daria in a sukhrâta, a suknghet sau sau a nih. “Tuhin, aw lalpa, chu dân chu sukdet la, Media le Persia mihai dâna sukdanglam a ni nâwk nawna dingin i hming ziek rawh,” (Dan.6:8) ti ei hmu kha lal Daria chanchin le inzawm a nih. Ez.6:2a, “Chun, Media biela lal inah Akmethaa chun lekha zuol hmu suok a ni tah a; chutaka chun hriet zingna dingin hieng anga ziek hi a na” ti hi lal Kura in thupêk (decree) a siem, lal Daria in ‘Akmetha ah (Ecbatana) lalhai thil sieṭhatna (royal archives) hmunah’ a hmu le inzawmin Jerusalem Temple bâwl zo le inhlânna nei thu a nih. ‘Israel Pathien thupêk ang le Persia lal Artazerzia le Daria le Kura thupêk ang ngei chun an bâwl a, an zo tah a’ (Ez.614b) tiin Persia(Iran) lal vawng a hung ziek a nih. Lal Daria thi hnungin a naupa lal Xerxes a hung ni ta a nih.

Lalnu Esther

Esther chanchin ngainuom um tak hi Persia (Iran) lal Xerxes (Ahasuerus) (‘Media le Persia lal’ ti kher hi hmang hlak a nih) inthlungzawm a nih. Elam ramah Shushan (Susa) khawpuia a lalram lalthungphaa a ṭhung a nih (Es.1:2). Ahasuer hi India a inthawka Ethiopia chena, rambung za sâwmhni pasari chunga rorêltu a nih (Es.1:1). Lalnu Vasti in lal thu a awinaw leiin hieng hin ei hmu: ‘lal Ahasuer hmaa hin Vasti hi hung ta ngai hrim hrim naw raw se,’ tiin Media le Persia dân thleng nâwk ngai ta lohai ang chun ziek ni raw seh; chun, lal hin a lalnu nina hi ama nêka ṭha lem mi dang kuomah pe bawk raw se’ (Es.1:19). Vasti thlâktu dingin Susa khawpuia nuhmeihai inah chun nunghâk tleirawl hmêl ṭhahai po po ṭhuoi khâwm an nia, chuhai laia Esther a ṭhang ve a nih. Chun Esther chun lal Ahasuer chu a suklâwm a, a lungsietna chu a hlaw tah a; lal chun incheimawina hmangruohai le a fâk ding chanpuol chu lal ina mi nunghâk thlang suok pasari leh inhmawtakin a pêk a; nuhmeihai in hmun ṭhatna taka chun ama le a nunghâkhai chu a sie tah a (Es.2:9).

Haman lungril ṭhatnaw leiin Judahai sukbohmang tumin hieng ang hin lekha insuoin lal kutsebi ngeiin a namdet a nih; ‘Juda mi po po, naupang le upa, nuhmei le, naupangtehai khawm, sukchimit vawng ding le, sukhlum ding le sukbohmang vawng ding’ (Es.3:13b). Esther huoisenna le remhrietna in Haman thiltum chu suksietin a uma, ama chu khai hlumin a um lem ta a nih. Judahai chu an hmêlmahai dodâl phal an hung ni lema, an hmelmahai an sukbohmang ta lema, hnena an changna chu hrietzingna dingin ruoithe pawimaw ‘Purim Ruoiṭhe’ an hung nei taa. Hi ruoithe hi ‘Festival of Lots’ tia hriet khawm a nih. Hi ruoiṭhe hi Persia (Iran) rama inṭan, Purim hming hi Akkadian ṭawng ‘pur’ an’thawka lâksuok ‘lot (ṭhumvâwr)’ tina a nih. ‘Ṭhumvâwra (lot) chanvo hmuna’ a nih. Haman in thina  a hmua, Judahai in hnena le himna an hmuna hrietzingna a nih. Purim Ruoithe (Feast of Purim) hi Judahai in an ngaipawi em em a nih. Es.9:27-28 a chun, hieng hin ei hmu, “Judahai chun, anni le an thlahai le anni hung sûngkhattuhai po po chunga chun belin, an namdet tah a; kum tinin chutaka a ni ruot ang tak le, chutaka ziek ang taka chu ni hni hai chu insera bâwpel ngai hlek lo dingin khaw tina le rambung tina le sûngkaw tinah, suon po po chenin hi nihai hi hriet zinga inser ding a na; hieng Purim nihai hi Juda mihai laia chun bâwpel a ni ngai ding a ni nawh a, an thlahai laia chun hriet zing an nina hi a bohmang bawk naw ding a nih”. Hi Purim Ruiothe hi Iran (Persia) le inzawm a ni a, 2026 khawm khan Iran ramah ursun takin March 2 khan hmang a nih.

Artazerzia (Artaxerxes)

Lal Ahasuer (Ahasuerus/Xerxes) hi Artaxerxes I in a thlâka, ama hi Ezra le Nehemia lekhabua tamtak hmu a nih. Ezra 7-8 a Babulon-a inthawk Jerusalem-a kîr dinga phalna thu insuotu kha Artazerzia a nih. Ezra Reforms (Siemṭhatna) tamtak a tlung pha a nih.  Nehemia kha lal Artazerzia no inhlântu (cupbearer) (Neh.1:11) ‘lal ringzo le mi indik, mi ringum’ a nih. Kha khawm kha Shushan (Susa) khawpui Elamah thiltlung a nih. Jerusalem indinthar nâwkna, siemṭhatna thaw dinga tirsuoktu kha lal Artazerzia Persian (Iran) lal a nih.

Khawsak mivarhai

Bible-a chiengfawkin zieklang ni naw sienkhawm mithiemhai chun khawsak tienga mivarhai kha Persia mi ni dingin an hril hlak. ‘Magi’ ti hi Persia le inzawm thumal a nih. Ṭhenkhar chun, Medes (achungah ei ziek tah) rama Partha thiempu vântieng hrietna nei mi (astronomy and astrology) ni dingin sui mihai chun an hril hlak. Petra (Jordan), Arabia le Mesopotamia tieng bêk ni hrim hrim dinga ngai an nih.

Pentecost ni a Persia mihai

Ṭhenkhat Parthai hnam dâm, Medai hnam dâm, Elamatai hnam dâm, ei ni sih a; Mesopotamia rama um dâm, Judai rama um dâm, Kappadoki rama um dâm, Ponto rama um dâm, Asia rama um dâm (Tt.2:9). Ei tinzawn bîk ei sukdum (bold) hai hi ei lo hrilfie deu vawng tah. Persia rama Juda indara umhai, (Diaspora), ringtuhai a hung hril chat chat el. Partha chu Iran hmarsak (Iran northeast) a um, Medai (Medes) chu Iran hmarthlang (Iran northwest) a um, Elamhai chu Elam biel, Iran simthlang (southwest) a nih. Hienghai hi Persia (Iran) rama kîr nawk ngeiin Kristien tamtak an hung ni ta pei a nih. Tuhin Iran rama hin 1 million chuong kristien an uma, ringtu tamtak tuhin an pung mêk a nih.

Apostle hai Persia rama an fe

Kohran hmasa kha nasataka indar zauin an ṭhanga, tirkohai ngei khawm hmun dang danga chanchinṭha an hrildar-a. Kohran puipa Origen chun, “Tirko Thoma le Bartholomai hai kha Parthia rama an fe a, Thoma lem kha chu ‘Apostle to the Parthians’ ti hiel a nih. India ramah a fe hmain Parthia (Iran) rama tirko ropuitak a nih” a tih. Iraq, Iran le India rama kristien tamtak hai hi Saint Thomas ngaisangtu an tam em em leiin Mar Thomas Church ti an nih. ‘Mar’ hi Aramaic ṭawng  ‘mi theinghlim’ (saint) ‘ka Lalpa’ (My Lord) tina a ni a, chuleiin Saint Thomas Church tina a nih. Inzana le ngaisangna title ropuitak niin Syriac Church Tradition a chun Kohran ṭhuoituhai ‘Mar’ an ti hlak.

Iran Sawrkar

Supreme Leader of Iran

Iran rama hin an President nêka thu nei lem le insânglem chu Supreme Leader of Iran hi a nih. ‘Supreme Leadership Authority of the Islamic Republic of Iran’ ti a ni kher hlak.  Hi nina cheltuhai hi sakhuona tienga khawm a lûtak an nih. The armed forces, judiciary, state radio and television, le sâwrkar thuneina hieng Guardian Council, Expediency Discernment Council po po hi a thuneina hnuoia um a nih.

Hi nina insângtak hi 1979 kum a ‘The Constitution of Iran in Guardianship of the Islamic Jurist’ a vawnghim tlat theina dingin ‘Ayatollah’ title siem in hi Supreme Leader of Iran hi a lo siem a nih. Iran chanchin a hin mi pahni chauin hi nina title ‘Ayatollah’ hi an la chel. Ruhollah Musavi Khomeini kha a hmasatak a ni a, 3 December 1979 – 3 June 1989 inkâr kha a chel a nih. 3 June, 1989 a thi khan, a thlâktu Ali Hosseini Khamenei hi 6 August, 1989 a inthawk 28 Feb.2026 a thi chen khan a ni zing a nih.


1979 a Islamic Revolution khan Islamic rambung tamtak a chiehnip a, ram dang dang a kângkai pei bawk a. Hi helna chikhat, hartharna hin Islamic rambung tamtak hai a keikhâwm bawk a nih. 1982 khan Israel in Lebanon a rûn a. Kha Indona kha 1982 Lebanon War, (the Second Israeli invasion of Lebanon ti a hriet) a nih. Lebanon hai ṭhangpuina ding le Israelhai dolêt na dingin Iran ṭhangpuina le Iran Supreme Leader hmasatak Ruhollah Khomeini remruotna in Shia Muslims ta ding bîk deu a ‘Hezbollah’ hi indin a nih. Hezbollah (Islamic Resistance in Lebanon) firfiek pâwl hai hi ‘Party of God’ tia hrietlâr an nih. [1]

Israel-Iran Indona

Israel le Iran buoina hi Iran-Israel Conflict ti a ni hlak. A hma chun Iran-Israel Proxy War amanih Iran-Israel Cold War ti a hriet a ni hlak a. Rambung anga Israel leh a rûka inremnawna hi 1985 lai daia lo nei dai anni tah. 1990s laia Soviet Union a tluksiet lai a inthawk le Gulf War a Iraq hnea a um lai khan boruok a suklum ṭan a. Israeli Prime Minister, Yitzhak Rabin sawrkâr lai khan Iran hi a theida thu a lo hril rawp tah. Iranian President, Mahmoud Ahmadinejad khawmin Israel chungah inṭhiṭhaina ṭawngkam le tukdei anni thei zing thuhai kha a lo hril rawp hlak bawk.

Iran hin Nuclear râlthuom  siem a, a ram humhim a ni theina ding leh, Israel le America hai khawm do ngam thei ding khawpa râlthuom ṭha siem hi a lo tum ngar ngar a nih. Iran ramah Nuclear siemna (facilities) langsar pasari umhai chu:[2]

Isfahan Nuclear Technology Center (INTC): Iran a Nuclear research centre lientak a nih. Kum 1984 in China hai ṭhangpuina in a bul an lo ṭan a, 2006 khan sukburipna nasatak a nei a, July 2022 khan nuclear reactor siemna thar an nei thu an lo puong ta a nih. Hi centre hnuoia hin Isfahan Uranium Conversion Facility, Isfahan Nuclear Fuel Research and Production Center hai neiin Iran sawrkâr in hrâttakin a fe pui mup mup a nih.

Tehran Nuclear Research Center (TNRC): Arak Heavy-Water Research Reactor: 2000 lai bâwr vêla an siem ṭan a nih. Plutonium hmanga râlthuom  an siemna a nih.

Bushehr Nuclear Power Plant:  Electric meivar pêksuokna dinga Russia ṭhangpuina in 2010 a an lo ṭan a nih. IAEA (The International Atomic Energy Agency) hrietpuina in Russia in a hmangruo a pêk hlak.

Natanz Enrichment Facility: Shahid Ahmadi Roshan Nuclear Facilities ti a hrietlâr a nih. January 11, 2012 a Iranian Nuclear Scientist ropui Mostafa Ahmadi Roshan an that hrietzingna dinga February, 2012 a anṭan a nih. Hi Project hi US Dollar 2-3 trillion manhu a siem a nih.

Bandar Abbas Uranium Production Plant: 2006 a an lo indin ṭan ta, kumtin Uranium tons 21 siemsuok theina dinga induong a nih. 2016 khan hi Plant hi suktâwp niin suklang hlak ni sienkhawm, a rûkin an la hmang zing ni dingin mi tamtakin an ring a nih.

Fordo Uranium Enrichment Plant: November 2013, khan Sharif University of Technology a inchûklai tamtak le AEOI (Atomic Energy Organization of Iran) a lûtak (head) Ali Akbar Salehi hai in an indin ṭan a nih.

US, Israel le Iran Indona

Achungah Nuclear Program/Plant siem le inzawma buoina/indona hi suok a ni tak. An bomb mitnei ballistic missile hai suksiet tuma, sipai thahratna thethluka, mipui sawrkar inumtir hi US le Israelhai thiltum tak chu a nih.

Israel le US ṭhangkawpin 28 February 2026 khan Iran an beihrawna. Thlakhat le kar hni a lo ni der el tah. April 8, 2026 a inthawk inkapchawl (temporary ceasefire) neiin an um deu char a nih. Iran tieng hin Hezbollah, Houthis, Popular Mobilization Force, Islamic Resistance in Iraq, Amal Movement hai an thawtlang zing. US sipai mi 15 an thi taa, 538 in hliemna an tuok ta bawk. Middle East ah US hmunpui 17 an suksiet taa, Israel sipai 13 thi ta in, civil mi 27 in hringna anchân taa, mi 7451 an hliem taa, Israel sipai 418 zet an hliem ta a nih. Iran tieng ruok chu an tuor nasa ta hle. Iran thusuokin a hril dânin, civil mi 2076 in an thipuia, mi 26, 500 an hliem taa, US le Israel thupuongtuhai hril dânin sipai 6000 chuong an thi taa, 15, 000 chuongin hliemna an tuoka, Hezbolla hai mi 1400 chuong thiin, Popular Mobilization Forces hai mi 85 that anni tah niin an hril. Iran ram ṭhuoitu a lulawk tamtak el langsar tak tak Ali Khamenei el ni lovin thatin an um ta bawk.


Bible le Iran chungchanga Tlipna

Iran hi Bible-a Persia tia ei hrietlâr kha an nih. Bible-a Persia chungchâng tamtak hmu ding a um. Isai, Daniel, Ezra, Nehemia, Chronicles le Esther a hai khawm Persia hi zieklang a ni rawp hlak. Bible a Persia lal langsâr tak chu lal Kura kha a nih. Kura hi Bible a vawi 30 nêka tam a hrillang a nih. Cyrus the Great (amanih Cyrus II or Cyrus the Elder) tia hrietlâr hin Persia hi BC 539—530 inkâr a lo awp a.  Ama bâka hin lal Daria, lal Artazerzia, lal Ahasuer (Xerxes) hai khawm kha Persia lal an lo nih. Lal Ahasuer lem kha chu Esther lekhabu a ei hmu dân in India a inthawka Ethiopia chena rambung za sâwmhni pasari (127) chunga rorêltu a ni thu ei hmu.

Ez.6:14b a chun, ‘Israel Pathien thupêk ang le Persia lal Artazerzia le Daria le Kura thupêk ang ngei chun an bâwl a, an zo tah a’ ti ei hmu. Persia (Iran hming hmasa lem) le Bible hi chanchin tamtak a nei zie chu hriet thei a nih.

Persia a hin Israel mi tamtak lo um in, ṭha taka in enkawlna nei le Persia rorêltuhai hriet hlaw tak el anni zie khawm hriet thei a nih. Assuria lal Shalmaneser V in BC 722 lai bâwr a Hmartieng lalram (Israel) a rûn khan Juda mi tamtak tuta Iran ram Khuzestan province a hin sal in a ṭhuoi ni a hriet a nih. Persia (Iran) rama Judahai chanchin hi kum 2700 nêk a upa a ni tah. Shalmaneser chau ni lovin Tiglath-Pileser III le Sargon II hai khawmin Israel hi an lo rûn rawp hlak a, Juda mi tamtak sala an man a nih.

Juda mi (Jewish community) hi Iran ramah hieng Tehran, Shiraz le Isfahan ah haia hin an la chêng zinga, a tamlem chun Persia ṭawng an hmang tah. An tam vânglai tak khan mi 100,000 chuong an um ni a hriet a nih. Tuhin mi 9,000 vêl an la châmbâng zing nia hriet a ni bawk.[3] 

Hun tâwpa thiltlung ding ei Bible in a hrillâwk Ezekiel 38-39a Gog le Magog chungchang a ruok hin chu Iran (Persia) hi Israel dotu ding laia pawimawtak a ni ding thu a hril. Armageddon indona chungchânga John F Walvoord chun, ‘Middle East buoina hi khawvêl buoina No.1 a ni a ngai’ a lo ti kha a la hung indik pei ding a nih. Armageddon Indona hi hun tâwp Rapture zoa tlung ding a ni a, chu tlung theina dingin khawvêl hi a’n rem indik tung pei a ṭul hrim. Zuk tlung tawp/thut thei a ni naw leiin, chu tlung theina dingin damte te’a lo inremtung pei a ṭul a nih.[4]



[1] “Who are Hezbollah?”  http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4314423.stm

[3] https://www.jns.org/why-do-jews-still-live-in-iran/, accessed on 17 June, 2025 at 4:05 pm.

[4] John F Walvoord, Armageddon, Oil and Middle East Crisis…., 27.

Share on WhatsApp
SHARE

Author: verified_user