Kohran Hmasahai Mawl Kha.
Johny Laldinthar F.Tusing, 2017.
John Foster in a ziek “The First Advance-Church History AD 290-500” ti lekhabu UBS, Library ah ka tiem fuka, a mi hne hle. Hi taka inthawk hin KOHRAN HMASAHAI MAWL KHA ti hi ka hung ziek suok a nih.
Tukum 2017 Puitling Sunde
Skul ah Tirkohai Thilthawhai ei inchuk tlut tluta, tamtak chun ngaituona ei
lo seng tahnung le tamtak ei lo hmelhriet tasa ani ti kan hmai naw, sienkhawm
Kohran hmasahai a inthawka inchuk ding belsana ni fawmin ei ziek tum anih.
Kristien Sakhuo inṭanna
(apieng le murna) chu hmun thlawmtak el ‘ran bu pekna thleng’ (manger)
anih. A phuta inthawk Kristien inṭanna bulpui/innghatna chu Pathien thu
(message) Johan 3:16 “Pathienin khawvel a
hmangai bek bek a, chuongchun, a Naupa khat neisun chu a pek a” ti hi anih. AD 175 lai vela
Greek mi, ziektu ropui ringtuhai sawisel le seldawng hlaktu Celsus chun ‘Palestina ram kher a Isu Krista khawvel
mihriem popo sandamtu dinga Pathienin a pek ti hi a petu Pathien hi a inlusu na
a inthawk tho har sien chu a thawsuol zie hrie suok a tih’ tiin a lo
seldawng. Tamtak chun awm le ni thei dingin an ring hiel. Palestina ram kha
khawvel map a hmutheilo vanga chin a ni. Isu hun lai khan a ram phek khan a
dung mel 150 le a khan mel 75 chau a lien anih a, Isu khawm kha hi rama hin a
dung a khangin kea inlawna rawngbawlin, hi ramri puotieng chu hmu ding a thl^wm
hle.
Amiruokchu Luke 24: 47 “Jerusalema inthawkin hnam tin kuoma hril ning a tih” ti le Galati 4:4 “a hunbi a hung kim khan” tiin naupa pekna hmun le hun kha a ṭha famkim zie le andik zie hmutheiin a um. Palestina ram hi khawvel leilung (geographically) le history a inthawk khawmin hmun laili na tak a lo nih. Asia le Africa khawmuolpui infepaw na lampui ṭha (corridor) le hmasawnna hmunpui (civilization centers) infinna hmun pawimawtak a lo nih bawk. Pentecost ni a Thlarau Thienghlim hung tlungin Kohran indina a um khan Jerusalem a hin Juda hnam hmun tin ramtin indara um hai fekhawmin rambung 17 lai zet a mi an hung khawm a, chutaka inthawk chun ‘ram ngawpui meichawk ang elin’ ram dang danga kai kangin Kohran nasatakin hung indarin tamtak belsa an hung ni pei thu ei hmu. Thilthawhai 1:8 chun Jerusalem le a se vela (Judai, Samari le Galilee- Palestina ram vawng ani) hrepuituhai (witness) anni a, Thilthawhai 8 a chun chanchin \ha chu nasa taka ram dang tieng andar ta ti ei hmu. A hmun hi a lo va f<k deh.
A hun thu a, Kaisar
Augustus(Octavius) in ram tamtak keikawpa Rom Lalram (Roman Empire) hnuoia a
awplai hun, inremna le muongna Pax Romana
a ṭhat vanglai tak, lampui ṭha le hmasawnna in hmun tamtaka a del lai hun
anih. Roman hai Politics dam, Greek hai thiemna le varna dam, Juda hai sakhuona
le inzawm dam le thil dang danga Pathien hring le Samdamtu Messia an pawimaw
hun le an ngaisak hun vanglai tak ani bawk, Church Father Origen lem chun “Chanchin\ha hrildar na ding le inchuktirna
dingin Pathienin a ram leilung a buotsai
anih” a lo tih. Celsus hin chu a lo hmuṭhel chieng ngawt el. Mihriemna
thiemna le varna ringawta Pathien remruot le hun ruot chawksuok ei lo tum ve hi
chu an khaw ngei el.
Pentecost ni a Kohran
indin a um chu a hmutu le hretuhai chun an ram tieng seng inchuktirtu le hriltu
an hung ni. Eini rawi chu ei ngaithla rawn deu deu, ei hriet rawn deu deu, ei
buoi deu deu amani ti ding deu thawin ei um. Einia Krista hmu ding a thlawm deu
deu, midang la hre ngailohai iengtin am \huoilut ei ta? Kohran inṭan hlima
Kohran hlimthla kha ei en a- Lungril
hmunkhatin an um, hlimtak le lungawitakin an thil neihai an sem hlak, Pathien an
inpaka, ṭhahnemngaitakin an ṭawngṭai hlak, mi popo ditsakin an um…chuongchun
Lalpa’n nitin an Kohranah mithar an ṭhangsatir pei / belsa pei ani kha. Hi
taka hin ei Kohran hin hi nunchang hi ei la nei am? Iengzat chie am ei nei a?
Ei i nei hai khawm hmaikawr/inhlemna chau ani el rawi maw!!
Rom 16: 1-16 ei tiem chun Kohran hmasahai Kross lamtluong Kohran indiktak ei hmu. Danglamna tamtak nei hai kha Krista a pumkhata um (Diversity in Unity for Christ) annih ti hmai ruol loin hmutheiin a um. Tirko Paula’n chibai bukna ei hmu a mi 24 zet an hminghai a lam. Hi taka hin
(i) Kohran ṭhuoitu, a sinthawpui, a rawngbawl chanpui le antang chanpuihai (Phoibi, Priskilla, Akuila, Andronika le Junia hai Ringthar (Epainet).
(ii) Mi hnuoihnung (low class) le suok (Amplia, Urbana, Herma, Julli hai)
(iii) Mi challang le ngirhmun insang (Aristobul sunghai, Narkissa sunghai, Rufa hai)
(iv) Midang dang mi 24 lai a zieklanga hin nuhmei 9 (10 khawm an ni thei) zet anṭhang. Kohrana hin nuhmei hai hi an pawimaw hle ani ti ziek dang danga khawm hmu ding a um.
Hi
taka hin Juda mi, Gentail mi, mi hnuoihnung le mi langsar le hausa dam, nuhmei
pasal, thlaihna fa le sa fa mi dam, kohran dang (other house church) a inthawk
dam an um anih. Hieng popo baka hin ngaidan le lungril, nungchang le nunphung
inanglo tak tak an ṭhangsa anih.
Krista chun inangnawna popo, ei danglamna popo, rethei le pasie, nuhmei le pasal, mi hnuoihnung le mi insanghai thlangb$k a nei naw, inangnawna, indaidanna popo hung suktanin/nerthlengin inangrawnga, ami thlanghai eini ti hi ei chieng a ṭul hle. Kohran sunga a nei deu le chethei deuhai hluora, a rethei le harsahai uksak lo tihai dam hi Krista Kohran a chun hmun a chang ding a ni nawh.
Ringtu hmasahai khan
sukdudana, sukrinumna le harsatna tamtak anlo hmasuona, a ṭhen lem chu savun
sunga dam tuom khawngin an um a, hmu nuom siemna le zan huna parhuon ah
meivar pedawktu dinga raw niin thi chenin Krista tadingin an hun hai an lo
hmang anih. AD 165 ah Krista hminga lu bot a martyr changtu Justin Martyr chun “Krista
hrietna leiin thi kan thlang anih” a lo tih. Ei kohran hin ieng chen am
Krista tadingin ei inpek ve a, thaw fut ta a ei in ngai lem el diem…Ringtuhai
inentirna(symbol) pawimawtak chu KROSS anih. Kross chun tuorna an entir. Church
Historian ropui Tertulian chun “Kohran chi
(seed) bulpui chu Martyr hai thisen anih” tiin a lo hril. Chuong ang
harsatna tamtak in a chim lai khawm chun hmangaina hruihruolin a keikhawma
Pathien kutsuok ropuitak chu an mi maksan pek anih. Ringtuhai ei en ding le ei
khawnghat ding pawimawtak chu kuta bawllo
chatuona ei umna ding hmun Vankhawpui tieng ding anih. Ringtu tinin ei
hriet ding pawimaw le ṭul chu inlaichinna hi ani bawk. Atung zawnga inlaichinna(vertical Relationship) chu Pathien le ei
inlaichinna ani leiin mitin in hi inlaichinna hi zung nghettak keiin a nei ngei
ding anih, a phei zawnga inlaichinna (horizontal relationship) chu ei mihriem
chanpuihai le hmangaina \hanga, inhrietthiemtuona, inzatuona, inlungruolna le
inṭhangpuituona hai hi ei chel tlat ding chu anih. Pathien le inzawmna ṭhatak
nei hai chun a mihriem chanpui hai a hmangaiin a uksak ding anih. Pathien le inzawmna, inlaichinna nei anga
insal si a mihriem chanpuihai hmangai thei si lo chu a khingbai anih. Chuonghai
chun anhmu ding tak an hmuṭhel hlak lei anih.
Kohran hmasahai chanchin hin Kohran sukhrat tharin um sien, Kohran hmasahai ang nungchang le khawsak dan, inpumpekna le Krista tadinga thi chena ringum le inpezo ni dingin Lalpa malsawm raw seh. Amen.
.jpg)
.jpg)
0 comments:
“Thanks for your feedback! I’m glad you found the post helpful.”