DANIEL HAPTA HRILFIENA
(2024 September
Beiruol thupui, ‘Isu Krista Hung nâwkna’ suizauna Rev. Dr. James R Ruolngul in
a ziek a inthawk lâksuok a ni a, belsa le ziek zau met a nih. ‘Bible-a Rapture Thuring le Hrillâwkna bêbâwm’ lekhabu ka zieka inchuon a ni bawk.)
Daniel 9 a
Hapta chungchang hrilna hi Bible thiemhai chun Pathien Hrillâwkna Sanapui
(God’s Prophetic Clock) an ti a nih. Hi hrillâwkna dungzui hin khawvêl
chanchin (history) hi anher pei el hi, Pathien Thu ropuina a sukzuol hlê.
Daniel Hapta hrillâwkna hi Thuthlung Hluia Messie Hrillâwknahai (Messianic
Prophecies) laia pawimawtak le fumfe tak ti thei a nih. Hi hrillâwkna hi
Pathien iengkim thawthei, remruottu le iengkim hrie a nina a namdet chieng hlê.
Iem a buoina tak?
Jeremiah 29:4-10 chun ‘LALPA chun hienghin a ti siha; Babulona
intâng kum sâwmsari a tling hnunga chun hung sir ka ti cheuva, hi hmuna
inkîrtir ding cheuvin in kuoma chun ka thuṭha chu thâwng ka tih…’ a tih a (cf Jer. 29:4-10; 25:9-13).
Hi hrillâwkna hi Daniel khawmin a hriet thu Daniel 9:2 ah ei hmu a. Hi thu
Jeremiah in a hril hi Daniel in a hriet zing bawk a nih. Kum 68 an intâng kum,
Darius an lal kum khatna (BC 538) a khan Daniel chun kum 2 chauh a bâkin a
hriet tah a. Nisienlakhawm, amain inlârna a hmuhai le Nebuchadnezzar mang a
hrilfienaa (Dan. 2:34-45) khan lalram pali laia pakhat (Babulon lalram) chau
kha a uma, Medo-Persia lalram a hung inṭan chau a ni bawk si. Lalram pahni dang la hung um ding le
ni si kha kum hni chauh a um ta bawk leiin Daniel chu a buoi ta hlê a nih. A
buoi zie hi Dan.8:27 a ei hmu. Hrilfie dingin Vantirko Gabriel a hunga
(Dan.9:21) Hapta SAWMSARIHAI chen a hung hrilfie ta a nih.
Hitaka lalram palihai hi a ṭhen hriet theiin an um a:
i.
A hmasa tak
chu Daniel huna um zing, Babulon lalram kha a nih a (Dan. 2:38): a lu chu
rângkachak inthieng ti kha a nih.
ii.
Berâmchal
ki pahni nei a ti kha Media
le Persia lalhai an nih (Dan. 8:20): a âwm le
a bânhai chu tangkaruo a nih (Dan.2) ti
kha a nih.
iii.
Kêl
nunsetak kha Greek lalram a na
(Dan. 8:21): a êlpuihai chu dârsen (Dan.2) a ti kha a ni a, a mithai kâra ki ropuitak a ti kha
Alexander Lien (Alexander the Great) kha a nih. Daniel 8:22 a, “a tliek a, a
hmuna pali hung suok” a tihai kha, Alexander a thi hnungin a sipai General
palihai, Cassander, Ptolemy, Antigonus le Seleucus haiin a lalram an hung in
sem a nih.
iv.
a kehai
chu thîr a na (Dan.2) a ti kha Rom
lalram a nih. A pathumna a Greek lalram kha BC 63 in Rom haiin an hung
suktâwpa. Rom hi lalram palinaa ngai a nih. Rom hun lai hin Isu Krista a hunga,
krâwsah khâikângin a um a. Isu thonâwka inthawk hin Lunginsietna Hun
(Dispensation of Grace) a hung inṭana, Jentail hai chen ta ding khawma Pathien nau ni theina
hun an hung nei tah a nih. Hi lunginsietna hun hi tuhin ei la hmang zing a. Hi
hun a tâwp pha leh Daniel inlârnaa a hril, “Lal hmêl ṭiumtak,
thu khirtak tak hre thei” (Dan. 8:23) hung
suok a ta, nasatakin a lu a la ling ding a nih, ti le Dan. 2 ah Nebukednezzer
manga ‘a kehai le a kepârhai chu aṭhen bêlhemtu pil le aṭhen thîra amiruokchu ram inṭhe hung nîng a tih’, a ti le Dan.7 hi taka inthawk ‘ki sâwm
hung suok an ti’ a ti le Thupuongsuo 13 a sahrang ki sâwm nei’ a ti kha a hung
inmil thlap a nih. Hun tâwpa Rom lalram tungdinga um nâwk (revived Roman
Empire) ding rambung dang dang ṭhangkawp dinga ngai a nih; a san chu Daniel in a hmu lâwk
kha lalram panga ni lovin, pali a ni tlat. Chu lal hmêl ṭiumtak
chun a tâwpah Messie Krista do a ta, Krista in rorêlna a hung chang ding a nih
(Dan. 9:27). Hi hi eini Independent Kohran ringna le Bible mi hril dân chu a
nih.
Hapta eiti hi Greek ṭawng ‘heptad’ (pasari hrilna) a inthawka ei lâksuok a ni ngei ring a um.
Daniel buoina ei zieklang taa, Daniel ngeiin, ‘Chun, kei
Daniel chu ka châu a, ni iengzât amani chu ka damnawh a; chun, ka tho a, lal
sin chu ka thaw tah a: nisienlakhawm, thilhmulâwka chun mak ka ti êm êm a,
tukhawma an hriet thiem si nawh a’ tiin Dan. 8:27 a ei hmu. Hi lei hin
vântirko Gabriel chu Pathienin Daniel kuomah a hung tir a.Hapta sâwmsari
hrillâwkna thu chu Daniel kuomah a hung hril ta a nih.
Daniel kuoma khan Vantirko Gabriel chun, a mihai le khaw
thienghlim ta dingin “hapta sâwmsarihai” chu pêk a ni thu a hung hril a (Dan.
9:24). Hilai thu hi NIV a chun, ‘Seventy ‘sevens’ a ti khera NLT chun ‘seventy
sets of seven’ a tih. Hebrai original a chun ‘שָׁבֻעִ֨ים’ (šā-ḇu-‘îm) ti a ni a, hi thumal char hi Daniel bung 9 le 10 a
char hin vawi li hmang a nih. Hitaka, hapta sâwmsari chauh ni lovin,
‘sawmsarihai’ ti a nih. Chu umzie chu 70 ngawt 7 chu 490 a na. Bible hrilfietu
po po deu thâwin hapta ni lovin kum a tina in an pawm a, Chuleiin ‘hapta sâwm
sarihai ti hi kum 490 a nih’ ti hi an pawm dân a nih. Daniel 9:25 a, “Jerusalem
khuo bâwl ding le siem thar dinga thupêk hung suoka inthawk Messie, Lal Naupa
chen chu hapta 7 le hapta 62 ning a ta” a tia, chun chang 27a hapta
khat a hung hril nâwk a nih.
Chuleiin Daniel Hapta ei i ti hi buk
thuma ṭhe
theiin a um a
i.
Hapta 7 = 7 x 7 = 49 a na, kum 49 tina a nih.
ii.
Hapta 62 = 62 x 7 = 434 a na, kum 434 tina a nih. = a pahnia
belkawpin kum 483 char a nih.
iii.
Hapta 1 = 1 x 7 = 7 a na, kum 7 tina a nih.
A rênga
belkhâwmin (49 + 434 + 7 = 490) kum 490 char tina a nih.
Hi taka Hapta 7 le 62 hai hi khawvêla thil tlung tah
sukpuitlinga um tah a nih. Hapta khat a tâwpna tak ruok hi chu hun tâwpa
tlung ding a nih.
Daniel hapta hi iengtik hunah inṭan
am a na?
Daniel bung 9 châng 25na a- ‘Jerusalem khuo bâwl ding le
siem thar dinga thupêk hung suoka inthawk Messie, Lal Naupa chen chu hapta sari
le, hapta sâwmruk pahni nîng a ta’ ti ei hmu.
Jerusalem bâwl ṭhat ding thupêk a hung suoka inthawk kum 483 hi an ṭan ding
tina a nih. Hi thupêk hi a suokna ding ni âwma ngâi thei, pali a um a.
i.
Lal Cyrus
(Kura) in BC 536 khan thupêk ân suo a, Juda mihai chu Jerusalem tieng an kîr a
phal pêk a (Ez. 1:1-4). Hi thu ang hin Sheshbazzar a râwiin Jerusalem an kîr
nâwk a, temple an bâwl ṭha a nih. Jerusalem khawpui an bâwl nâw leiin hi lal Cyrus a
thupêk hi chu ni thei dingin ring a um nawh.
ii.
Temple bâwl
an tâwpsan lei khan Lal Darius inlal kum hnina (BC 519) a chun Zâwlnei Haggai
chun temple bâwl sunzawm dingin Pathien inhriettirna a dawng a (cf Hag. 1:4).
Haggai thu zâwmin temple an bâwl ṭha nâwk a nih (Ez. 5:27). Hi khawm hi Jerusalem bâwl nêkin
temple bâwl sunzawmna a ni leiin thupêk hi ring thei niin ân lang nawh.
iii.
Lal
Artezerzia inlal kum sarina (BC 458) chun Ezra kuomah thupêk a pêka.
“Jerusalema an Pathien in ta ding” (Ez. 7:11-26) a a tir a ni leiin hi khawm hi
Daniel Hapta inṭanna ni thei dingin an lang nâwk nâw pei a nih.
iv.
Lal
Artezerzia (Artexerxes Longimanus) kum sâwmhni an lal kum (BC 445) in Nehemiah
chu Jerusalem a kîr nâwk phalna le thupêk a pêk a (Neh. 2:5-8). Chu thupêk
angtak chun Nehemiah le a râwihai chu Jerusalem tieng fê in Jerusalem chu an
bâwl tah a nih. Hi thupêk tak hi Jerusalem bâwl ṭhatna ding a ni leiin Hapta inṭanna a ngai a nih. Kum, BC 445 le kum 483 (hapta 7 le 62
belkawp) kha ei hang pei chun, AD 30,
Lalpa Isu Krista ropuitaka Jerusalem a lût hun lai bâwr vêl char kha a hung
nih. Tienlai (Judahai) chu kum khatah ni 360 in an tiem hlak a, hi dungzuia sût
a nih. BC 445 kuma Artezerzia Longimanus in Nehemiah kuoma Jerusalem kul bâwlṭhatna
dinga thupêk an suo hi hrilfietu po poin Daniel Hapta inṭanna an
ngâi a nih. Ei kohran khawma ei pawm dân a nih.
Daniel Hapta Tlung indik dân
1. Hapta 7 = Kum
49 tlung dik dân: Lal Artexerxes in Nehemiah kuomah Jerusalem siemṭhatna
dinga thupêk a pêk kum 445 BC (Neh.2:1) a inthawk an siemṭhat zo
vawng hun 396 BC (Ez.9-10) kha Kum 49 char a nih.
2. Hapta 62 = Kum 434 kha BC 396 a inthawk Isu an hemde (Messie
sât thlâk châng 26 a ti chen kha kum 434 char a nih.
3. Hieng Hapta 7 le 62 Kum 483 hi a tlung indik tah a nih.
4. Kum 490 tlungna dingin Kum 7 (Hapta khat) kha a la bâka, Hi
hapta khat kum 7 hi Ringumna Hun (Tribulation) a ni ding a nih. Hi thu hi
Daniel 9:27 a chieng takin a ziek, ‘chun, hapta khat chu mi tamtak leh
thuthlung dettak siem a ta, chun, chu hapta chenve kâr chun inthâwina le
thilinhlân chu suktâwp a tih; chun, tirdakumna thla chunga chun sukrêmtu
inumtirtu ding chu hung a ta, a tâwpna ding ruot chen chun; chun, sukrêmtu
chunga chun lunginsenna chu buok ni tâng a tih,” Rinumna hun a thil tlung
dân ding char a nih.
Lunginsietna Hun
Daniel hapta sawmsarihai kum 490 ṭhe nâwi
in a ei hrilfie a khan
a) kum 49 (hapta sari) kha Jerusalem an bâwl ṭhat hun
sûng a na,
b) Kha zoah inthawk Messie sât thlâk a ni chen kha kum 434
(hapta 62) ahung nih a.
c) Kum 490 dinga Kum 483 (hapta 7 le 62=hapta 69) a liem tah a,
kum 7 a la bâk a nih. Kum 7 a la bâk hi rinumna hun (tribulation) chu a ni ding
thu Daniel 9:27 a khan chiengtakin ei hmuh. Hapta 69 a liem ta chun 70 na chu
in ṭan nghâl
el âwm tak, amiruokchu, 70 na hi an ṭan el si nâw leiin ei thuring Rapture, Tribulation Kum sâng
lalram tihai hi chu Pathien sanapuia hin a lo um vawnga a bat bat in a hung
tlung indik ngei ding a ni ti hriet thei a nih.
Tribulation hun la um lova Isu Krista thi zo khawmin a tlung
el nawh a. Chun, Rom General Titus rawia AD 70 a Jerusalem suksiet a ni zoa
khawm a la tlung el naw hi Kohranhai tading le Pathien lunginsietna le zangaina
leiin mi po po sim ditpuiin eini tieng a dawthei lei a ni tia Peter in 2
Pet.3:9 a lo ziek kha andik hlê. Tu
chena ei hun ei la hmang zing hi Lunginsietna Hun/Kohran Hun (Dispensation of
Grace/Dispensation of the Church) tia ko a nih. Hi Lunginsietna Hun a hin
Pathien tieng ei nghaa ama ei pan nuom a um takzet.
Hapta 69 le hapta 70 inkarah Lunginsietna Hun hi a tla tina
nih. Hi hun hi Daniel Hapta 69-na le 70-na inkâra hun kâr tla (parenthesis)
a nih. Hapta 70 na (Kum 7) hung inṭan nghâl sien chu Tribulation Hun, Rinumna Hun a hung
inṭan ding
a na. Hi ang hi lo ni sien chu AD 33 ti lai vêl khan Hapta 69 na tâwp a ta, AD
33 bawk khan Hapta 70 na lo inṭan a ta, AD 40 laia inthawk khan Kumsâng Lalram a lo inṭan ta
ding tina a nih.
Amiruokchu, hieng ang hi a la ni si naw leiin, Pathien
chatuon remruotnain, 69 le 70 inkâr a hin hun kâr tla, ‘Lunginsietna Hun’
a mi la hawng pêk lem a, ei vângneina, Jentailhai vângneina, mi tamtak ta dinga
hamṭhatna,
sandamna ni, kei sei a la nina a nih. Hi Lunginsietna Hun hi ieng chen ding am
a ni ti ei hriet nawh.
Daniel Hrillâwkna indikzie
Daniel 9:26 a chun, “hapta sâwmruk pahni hnunga chun Messie
chu sât thlâk nîng a ta, ama ta ding ni lovin” a ti ang hin Isu Krista Messie
kha krâwsah hemdêin a um a. “Ama ta ding ni lovin” a ti ang char hin “khawvêl
suol phurtu” (Jn. 1:29) dingin Kraws a hemde in a thi a nih. Daniel
hrillâwkna a hung indik chat chat el a nih.
Chun, Dan. 9:26 Messie sât thlâk a ni zo hin “lal mihai hung
dinghai chun khawpui le Hmun Inthiengtak chu suksieng an ta” tia a hrillâwk
kha, Roman General Titus in AD 70 khan ama laka helna sukrîmna dingin Jerusalem
kha suksiet vawng a, Juda mi maktaduoi 5 zet el thatin an um bawk a nih. Daniel
in a lo hrillawk hieu a nih. Ei Lalpa Isu Krista in Matthai 24, Marka 13 le
Luka 21 a haia hrillâwknahai kha a ni bawk.
Jerusalem suksiet a ni a inthawk hin Judahai chu hmun tin
ram tinah sukdarin an hung um a. Palestina ram khawm khu mitinin an hung hluo
insâwk pei tah a. Gabriel in a hrillâwk, “a tâwpna chu tuilêt ang nîng a
ta, a tâwpa chun indona nîng a tih” (Dan. 9:26) a ti ang bawk hin tu chen hin
khawvêl ram tinah indona le mipui helna a la um zing a. Hrillawkna hi a la fe
pei a nih ti an lang.
Israelhai khawm Indopui II lai khan, Hitler nunrâwngna leiin
maktaduoi 6 lai zet el thatin an um a, 1948 khan Juda mihai ta dingin Israel
ram chu zalênna an hmu a, a sîr le vêla mihai chun an theida êm êm el. Tu chen
hin Arab mihai chun khawvêl map ah Israel hi thâibo an la tum zing a nih.
Indona khawm 1948 a inthawk khan vawi riet zet el a lo tuok ta bawk. Tu chen
hin Jerusalem Temple hmunah Muslim hai Pathien biekna ropui deu deu Mosque
pahni zet el, Dome of the Rock le Al-Aqsa Mosque a la ngîr zing a, hienghai
khawm hi nakie chu an ṭhangsan a la ni pei el thei.
Nakie Lalpa Isu Krista hung nâwk hunah (second coming),
Tribulation zo charah Isu Krista in Jentail hai thuneinaa inthawkin la suok a
ta, Judahaiin an lo beisei êm êm, Krista râwia Krista Lalram indinna dinga
kumsâng lalramah lût an tih. Chu hun chu Jentail ni a kim hun nîng a tih (cf
Rom 11:25- 26). Bible a Jentail hai hun a famkima a tlung hun ding chu a ni ta
ding a tih.
Daniel Hapta 69 na hi tâwp hun a la nei ding a na. Chu hun
chu iengkhawm hril thei ei nei ta nâw a nih. Hapta 69 chanchin le 70 chanchin
ei hriet a, amiruokchu, 69 le 70 inkâra hun tla (Lunginsietna Hun), tuta ei
hmang mêk hi Bible hrillâwknaah hmu el ding a um ta naw a nih. Hi lei hin tuta
ei hun hmang hi a special hlê a, Lalpain “hun lâwmum”
le “sandamna ni” (2 Kor. 6:2) a ti kha a ni tak zet el.
Hi hun lâwmum hi a tâwp hun ding chu Lalpa Isu Krista a mi
thienghlimhai lâwr dinga a hungna in (Rapture) a hung suktâwp thut el ding a
na. Hi hun lâwmum hi a sâwt ta khawp el a, a tâwp thei zing a, tu el khawm hin
a ni thei zing (imminent) a ni tah. Rapture a um hin Daniel Hapta 70 na an ṭan hin
Tribulation (Rinumna) in ṭan a ta, Lunginsietna Hun hi tâwp tâng a tih. Tribulation a
hin mi piengthar le Isu zuituhai dama la umhai chu ṭhang nâw
nihai. Rinumna hunah hin Ringtuhai po lâkhmangin ei um ta ding a nih.
Tribulation hi kum sari sûng ning a ta, chu zoah Isu Krista
chu hung nâwk a tih (Second Coming-His Return). Chu huna chun a ropuina leh, a
mithienghlimhai leh a hung ta ding a nih. Hi ang hi Evangelical Kohranhai
ngaidân, ICI Kohran thuring le Bible mi hril dân tak a nih (Pastoral Committee,
ICI 2022:91-92).

0 comments:
“Thanks for your feedback! I’m glad you found the post helpful.”