IN VAR CHU MI MIT HMUA VAR RAW SE
Ringtuhai hi khawvêl-a ei châm sûng hin ei nun uluk a ṭul-a, fîmkhur taka kalchawi ding ei nih. Beiseina hring neituhai vân khawpuia lêng dinghai eini leiin ei dam sûnga ei hringnun hmang hi a pawimaw hlê.
Ei thupui a fie
zuol theina dingin US Senator Daniel Webster (1782
–1852) chanchin tawi suklang hmasâng ei tih. Daniel Webster hi US President
hieng William Henry Harrison, John Tyler, le Millard Fillmore hai hnuoia
Secretary of State mawphurna pawimâwtak lo cheltu a nih. “Khuo le tui ṭha nina dinga
pawimawtak chu Bible mi’n chûktir anga nunpuina le phursuokna hi a nih” a tih. “Ka
lungril hluo sip rawptu chu mimal tinin Pathien laka ei mawphurna hi a nih,
Bible mi hril angtakin um inla, hmasâwnna le hlawtling nawna ding san a um
nawh; hmasâwn, inṭhang le hlawtling i nuom chun Bible tiem in zâwm rawh,
Ringtu ṭha siemtu ngei hin Khuo le tui ṭha a siem hlak” a tih. A
hrilpeina a chun, “Bible hi Ringna lekhabu, Thuring bu, Pathien inpuongna,
mihriem siemṭhatu le nun thlâkdanglamtu a nih. Hi chanchinṭha in thu a nei
nawna hmunah- indiknawna (injustice), nun khawhlona le pawrchena (moral
degradation), fakrûkna (corruption), inthimna (darkness) a um tei hlak. Hi lei
hin ei pi le puhai khan Ringtu nina an vawng ṭhaa, Pathien ṭina neiin, chu
var a chun an fe diem diem a, hun harsa le rinum a khawm beiseina hring neitu
an nina an suklang hlak” a tih.[1]
Ram ṭhuoitu ropui ni zingin Pathien neitu
le ringtu ṭha tak a nina hi vawisûn chena hril hlaw a la ni zing. Bible-a innghat
tlat mi, a sinthawna hmunah ringtu a nina suklang rawptu a nih. Khuo le tui ṭha nina dinga pawimawtak chu Bible
hi a ni ti namdettu laia mi a nih.
Khawtlâng le
Kohran inlaichînna
Khawtlâng le
Kohran hi inzawmna nei tlat ṭhe theilo pawisa hnung le hma ang a nih. Eini hai lem
hi chu sâppui nun nêka inpawna det nei lem ei nih. Siet-ṭhat nîa insawmdâwla rawngbâwlna
inmat tlat a nih. Ei chêngna muol dang dang ni sienkhawm ei delna ram rûn tin
ei thlirin Khawtlâng Nun leh a thlûra fe vawng a nih. Khawtlâng nun inhawina le
thienghlimna hmunah Kohran a danglam in ringtu nun an hawi zat zat hlak. Kohran inthuruolnaa le thlarau thienghlim ṭhuoina hmunah Khawtlâng a hrisel in
inthuruolna in a zui ngei hlak bawk.
Ringtu zaa-za
(100%) intina ei khawtlâng hai en in, eini ding ang ni phâk lovin, ei banphâk
ding ang ei banphâk ta naw an ta maw? Kohranah khawm inzieklut vawng si, kohran
mi le sa ni bawk si hin ei khawtlâng a hai hin kawmaw bâwl rawp hlaktu, inrûk
chîng, inruithei hluorna, nun pawrchena nuhmei pasal thila depdena a hluor pei
hi ei ringna inphatsanna a nih.
Biekin compound
suoksan chara ei nun danglam nghâl el hi thil pawitak a nih. Ringtu ei nina hi
nunpuia, a hun le hmun peia ra insuo ding (Fruit Principles) ei nih. Jeff
Vanderstelt chun, “Chanchinṭha (Gospel) hi mitin in ei pawimaw dân chu Chatuon
Hringna (Sandamna) ding el ni lovin nitin-a khuo le tui ṭha ni ding le
danglamna intlunna ding khawm hin a nih” a tih.[2]
Krista la hre ngai nawtuhai kuomah Krista chanchin hril la, Krista nun nei
dingin inchûktir la, danglamna um ngei a tih. Kross le inmila Khawtlâng
intlawnna hrim hrima a buorchuor ngai nawh. Kohran inzana khawtlâng hrim hrim a
hrisel-in a det hlak a. Kohran iengma loa ngaia, inza nawna hmun peia khawtlâng
a derthâwng hlak.
Khuo le Tui ṭha ni hi Public Theology a nih.
Public Theology
ti umzie chu ‘vantlâng hmu thei le hriet thei khawpa Ringtu nun suklangna’
a nih. Mipui le a bêbâwm inkungkaina thua Pathien Thu suibingna ni bawk a tih. Ṭhenkhat in Pathien Thu herkawi in
Pathien Thu lazâltuhai (liberalist) in khawvêl fe dân zuolzuia Pathien Thu hêm
antum ruok chu ândik nawh. Pathien Thu dungzuia vântlang amanih mipui keiṭhuoi hi a tinzâwn tak chu a nih.
Mathai 5:13-16
hi Public Theology an nghatna bulṭhut pawimawtak a nih. Hi taka hin, lien tak tak pathum
ei hmu-
(1)
Hnuoi machi in nih (the salt of the earth)
(2)
Khawvêl var in nih (the light of the world)
(3)
Thilthaw ṭhahai (good deeds)
Kilthum nei
(triangle) a kiltin (angle) inkamtuohai ang an nih. Ṭhenkhat chun ‘Triads of a Christian
Communal Life’ an ti hiel. [3]
Ringtu taphawt khuo le tui ṭha (good citizen) chun hieng pathumhai hi a cheldet
tlat ding a nih.
Krista
hnungzuituhai chu ‘hnuoi machi ei ni’ leiin ei alna hi vawnghim tlat a,
ieng hun a khawm alna inhmang lo ding ei nih. Hi lei hin Marka zieka chun ‘nangni
ngeiin machi nei unla inngei (peace-inrem) ro” a ti kher (Mk.9:50). Machi
hin hme inhnikna a sukdanglam hlak. Fâk ding siet theina laka vawngṭhatu (preservation) a ni bawk angin
Khawtlâng sietna le fe suolnaa inthawk vawngṭhatu le siemṭhatu eini hi a pawimaw hlê. Machi
chu a bâwma (container) um tawp sien chu machi ni zing sienkhawm, a hlutna le ṭangkaina iengkhawm inlang naw nih.
Fâk ei siem leh inthem ngei a ṭul (needs to touch the food that needs it). Ringtuhai
khawm râlkanga inthawk uipui tuilien thlîra
thlîr ringawt chun khawtlâng
siemṭhatna hi intlun ngai naw nih. Vartaka Pathien thu leh machi anga alna
suklanga inrawl a ṭul (engagement). Hnuoiah hin machi ei nina, ei alna ei inhmang chun
hlutna neilo, umzie bo, hnawtsak ei ni ding leiin, “peihâwna, mihriemhai sir
mei mei ding chau naw chun, ienga ding khawmin a ṭha ta nawh” a tih. Mi dang
thlakdanglamtu, sawidanglamtu, mi danghai hne ngei dingin ei al ding a nih.
“Khawvêl var in nih” a ti hi hlataka inthawk khawm hmu thei a ni zie hrilin tlângsîpa khaw um chu thuphmang thei a ni nawh a tih. Inthimin a ngam lo var chu thup thei a ni nawh. Is.2:5 a chun, “LALPA vara hin lêng ei tiu khai” ti ei hmu. Israelhai chu hnamdang (Jentailhai) sukvartu an ni (Is.49:6) ti khawm ei hmu. Judahai chun inchikna an phût hlak, Greek mihai khawma varna an zawng bawk hlak (1Kor.1:22) a ti angin, Var hi Judahai inchikna le sinsiena pawimawtak laia mi a nih. Greek hai chun varna (knowledge) an ngaisânga, Rom mihai chun ropuina (glory), tulai mihriem tamtak chun zalenna (freedom) ei hlutsak. Hebrai nunphunga chun ‘var’ hin hmun a chang insâng hlê. Thlarau ram taka khawvêl var chu Isu Krista a nih. Ama neitu tak tak hai chun Kristaa var ngei chu an nia êng suokin inthim a hnawtzâm hlak. Chu var chu hmu thei le langthei a ni bawk ding a nih. Hi lei hin Isu’n tlângsîpa khaw um angin a hril a, chu tlânga khaw (city) chu zân inthim taka khawm hmu ngei ngei a ni hlak. Hmu dinga um a ni a, thuphmang thei a ni nawh. Isu hun lai ngei khawm khan khawpui tamtak banghai (wall) kha chinai lungvâr ṭha tamtaka siem an ni leiin a’n langsar hlê hlak. Khâwnvar khawm leikhâwr hnuoiah an sie ngai naw, a sienaah sie lem in, in sûnga mi po po a ên hlak tiin a sunzawm. Krista zâra var ei nia um hi thuphmang le hmutheilo dinga sie ding a lo ni nawh. Khawvêl var ei ni angin khawvêl êntu ding ei nih. Kil dang dang a inthawk khawmin, chu var chu hriettheiin mi a sukvar ding anih. Hmu thei dinga var ding ei nih. Biekin sûnga chau var kuong el, Kohran Inkhâwmpuia de kâwk bawk sie, inngaitlâwm huna var thei ta lo, indikna le ringumna hun dinga a hrui inchat ni âwmtaka um, sum le pai thila thim laibungpa ni awmtaka um el ta. Ei khawtlâng, ei ram le ei hnam buorchuorna chu ‘var’ hi inthimin a lân lem a, an thim leia buoi ei ni deu tak. Kohranhai hi khawvêl var ei nina hi suklang rawp ei tiu.
“In thilthaw ṭhathai” hmûng an ta,
in Pa vâna mi chawimawi thei an tih tiin a khâr. A chungah ei hril le inzawmin
“chuong ang bawkin in var chu mi mithmuah var raw se;” tiin a sunzawm a nih.
Hnungzuitu siemna ding chun ei alna um zing a ṭul a, var hmuthei dinga um na indika
um a ṭul bawk a, chuong anga mi danghai hmu thei le hriet thei ei ni chun ei
thilthaw ṭhathai hmu thei an tih. Al ta bawk lo, var iengkhawm hmu ding a um naw
lei hin iengkhawm thaw inla mi dangin an hmu thei ta naw a nih. Pathien ropuina
ding le chawimawina ding hai khawm thuphmangin a um ta lem hlak.
Hieng ang taka
ei hrilhai ang khin Kohranhai hi um/nei thei inla chu chawplechilin khuoletui ṭha nîng ei ta, khawtlâng danglam
hlêng a tih.
Thukhârna
Ei thupui hi thupui lien tak a ni
leiin thusep pakhat ang chaua chipchier taka senawi thei a ni nawh. Khawtlâng
siemṭhatna ding hin a bulṭhut pawimawtak chu mimala inṭan a nih. Mitin hin Chanchinṭha (Pathien Thu) ang takin nunpui
inla, a takram in phursuok inla (praxis life) chu, ei khawtlâng, ei ram le hnam
hi danglam ngei a tih. Alna inhmang ta, var insuo thei talo ei tam taluo lei
kuhin Khawltlang chen a mi nghâwng a nih. Kristaa inthawk ngeiin khuo le tui ṭha ni inla, chu nina pahni (dual
citizenship)-vân khuo le tui le khawvêl khuo le tui nina neihai hin hnuoiah
(khawvêl) ei um sûng hin, ei umna hmun peia danglamna um ngei dingin ei thaw
fan fan a ṭul a nih. Mihaiin awlsam taka an mi hriet a, an mi tiem thei ni hi a
pawimaw hlê leiin ‘In var chu mi mit
hmua var raw se’. British mi ziektu ropui William Thoms chun, “Mi danghai
tiem thei Bible umsun chu nang hi i nia, mi dang haiin Isu an hmu ve theina chu
nang hi i ni leiin i nun dân fîmkhur rawh” a ti hi khawtlâng, ram le hnam
le kohran siemṭhatna dinga a laimu a nih.
[1] Katherine
Bussard, “Heroes of the Faith: Daniel Webster” https://www.slgwitness.com/heroes-of-faith-daniel-webster/,
accessed on March 15, 2025 at 12:30 PM.
[2] Jeff Vanderstelt, Gospel Fluency (Illinois:
Crossway, 2017), 26.
[3] David P Gushee and
Glen H. Stassen, Kingdom Ethics: Following
Jesus in Contemporary Context (Grand Rapids:
InterVarsity Press, 2016), kindle location 4422 of 15501.



0 comments:
“Thanks for your feedback! I’m glad you found the post helpful.”