Friday, 14 August 2026

IN VAR CHU MI MIT HMUA VAR RAW SE

SHARE

IN VAR CHU MI MIT HMUA VAR RAW SE

 (March 15, 2025 Article ka ziek a nih. KRISTIEN MEGAZIEN April Issue 2026 a insuo a ni bawk. ‘Bible-a Rapture Thuring le Hrillâwkna bêbâwm’ lekhabu ka zieka inchuon a ni bawk. Hun Tâwp le inzawma ringtuhai ei damlai hringnun ei khal dân ding pawimawi tak laia mi a nih)

 'Chuong ang bawkin in var chu mi mithmuah var raw se; chuongchun, in thilthaw hathai hmûng an ta, in Pa vâna mi chawimawi thei an tih'  Mt. 5:16

Ringtuhai hi khawvêl-a ei châm sûng hin ei nun uluk a ul-a, fîmkhur taka kalchawi ding ei nih. Beiseina hring neituhai vân khawpuia lêng dinghai eini leiin ei dam sûnga ei hringnun hmang hi a pawimaw hlê.

Ei thupui a fie zuol theina dingin US Senator Daniel Webster (1782 –1852) chanchin tawi suklang hmasâng ei tih. Daniel Webster hi US President hieng William Henry Harrison, John Tyler, le Millard Fillmore hai hnuoia Secretary of State mawphurna pawimâwtak lo cheltu a nih. “Khuo le tui ha nina dinga pawimawtak chu Bible mi’n chûktir anga nunpuina le phursuokna hi a nih” a tih. “Ka lungril hluo sip rawptu chu mimal tinin Pathien laka ei mawphurna hi a nih, Bible mi hril angtakin um inla, hmasâwnna le hlawtling nawna ding san a um nawh; hmasâwn, inhang le hlawtling i nuom chun Bible tiem in zâwm rawh, Ringtu ha siemtu ngei hin Khuo le tui ha a siem hlak” a tih. A hrilpeina a chun, “Bible hi Ringna lekhabu, Thuring bu, Pathien inpuongna, mihriem siemhatu le nun thlâkdanglamtu a nih. Hi chanchinha in thu a nei nawna hmunah- indiknawna (injustice), nun khawhlona le pawrchena (moral degradation), fakrûkna (corruption), inthimna (darkness) a um tei hlak. Hi lei hin ei pi le puhai khan Ringtu nina an vawng haa, Pathien ina neiin, chu var a chun an fe diem diem a, hun harsa le rinum a khawm beiseina hring neitu an nina an suklang hlak” a tih.[1]

Ram huoitu ropui ni zingin Pathien neitu le ringtu ha tak a nina hi vawisûn chena hril hlaw a la ni zing. Bible-a innghat tlat mi, a sinthawna hmunah ringtu a nina suklang rawptu a nih. Khuo le tui ha nina dinga pawimawtak chu Bible hi a ni ti namdettu laia mi a nih.

Khawtlâng le Kohran inlaichînna

Khawtlâng le Kohran hi inzawmna nei tlat he theilo pawisa hnung le hma ang a nih. Eini hai lem hi chu sâppui nun nêka inpawna det nei lem ei nih. Siet-hat nîa insawmdâwla rawngbâwlna inmat tlat a nih. Ei chêngna muol dang dang ni sienkhawm ei delna ram rûn tin ei thlirin Khawtlâng Nun leh a thlûra fe vawng a nih. Khawtlâng nun inhawina le thienghlimna hmunah Kohran a danglam in ringtu nun an hawi zat zat hlak.  Kohran inthuruolnaa le thlarau thienghlim huoina hmunah Khawtlâng a hrisel in inthuruolna in a zui ngei hlak bawk.

Ringtu zaa-za (100%) intina ei khawtlâng hai en in, eini ding ang ni phâk lovin, ei banphâk ding ang ei banphâk ta naw an ta maw? Kohranah khawm inzieklut vawng si, kohran mi le sa ni bawk si hin ei khawtlâng a hai hin kawmaw bâwl rawp hlaktu, inrûk chîng, inruithei hluorna, nun pawrchena nuhmei pasal thila depdena a hluor pei hi ei ringna inphatsanna a nih.

Biekin compound suoksan chara ei nun danglam nghâl el hi thil pawitak a nih. Ringtu ei nina hi nunpuia, a hun le hmun peia ra insuo ding (Fruit Principles) ei nih. Jeff Vanderstelt chun, “Chanchinha (Gospel) hi mitin in ei pawimaw dân chu Chatuon Hringna (Sandamna) ding el ni lovin nitin-a khuo le tui ha ni ding le danglamna intlunna ding khawm hin a nih” a tih.[2] Krista la hre ngai nawtuhai kuomah Krista chanchin hril la, Krista nun nei dingin inchûktir la, danglamna um ngei a tih. Kross le inmila Khawtlâng intlawnna hrim hrima a buorchuor ngai nawh. Kohran inzana khawtlâng hrim hrim a hrisel-in a det hlak a. Kohran iengma loa ngaia, inza nawna hmun peia khawtlâng a derthâwng hlak.

Khuo le Tui ha ni hi Public Theology a nih.

Public Theology ti umzie chu ‘vantlâng hmu thei le hriet thei khawpa Ringtu nun suklangna’ a nih. Mipui le a bêbâwm inkungkaina thua Pathien Thu suibingna ni bawk a tih. henkhat in Pathien Thu herkawi in Pathien Thu lazâltuhai (liberalist) in khawvêl fe dân zuolzuia Pathien Thu hêm antum ruok chu ândik nawh. Pathien Thu dungzuia vântlang amanih mipui keihuoi hi a tinzâwn tak chu a nih.

Mathai 5:13-16 hi Public Theology an nghatna bulhut pawimawtak a nih. Hi taka hin, lien tak tak pathum ei hmu-

(1) Hnuoi machi in nih (the salt of the earth)             

(2) Khawvêl var in nih (the light of the world)

(3) Thilthaw hahai (good deeds)

Kilthum nei (triangle) a kiltin (angle) inkamtuohai ang an nih. henkhat chun ‘Triads of a Christian Communal Life’ an ti hiel. [3] Ringtu taphawt khuo le tui ha (good citizen) chun hieng pathumhai hi a cheldet tlat ding a nih.

Krista hnungzuituhai chu ‘hnuoi machi ei ni’ leiin ei alna hi vawnghim tlat a, ieng hun a khawm alna inhmang lo ding ei nih. Hi lei hin Marka zieka chun ‘nangni ngeiin machi nei unla inngei (peace-inrem) ro” a ti kher (Mk.9:50). Machi hin hme inhnikna a sukdanglam hlak. Fâk ding siet theina laka vawnghatu (preservation) a ni bawk angin Khawtlâng sietna le fe suolnaa inthawk vawnghatu le siemhatu eini hi a pawimaw hlê. Machi chu a bâwma (container) um tawp sien chu machi ni zing sienkhawm, a hlutna le angkaina iengkhawm inlang naw nih. Fâk ei siem leh inthem ngei a ul (needs to touch the food that needs it). Ringtuhai khawm râlkanga inthawk uipui tuilien thlîra thlîr ringawt chun khawtlâng siemhatna hi intlun ngai naw nih. Vartaka Pathien thu leh machi anga alna suklanga inrawl a ul (engagement). Hnuoiah hin machi ei nina, ei alna ei inhmang chun hlutna neilo, umzie bo, hnawtsak ei ni ding leiin, “peihâwna, mihriemhai sir mei mei ding chau naw chun, ienga ding khawmin a ha ta nawh” a tih. Mi dang thlakdanglamtu, sawidanglamtu, mi danghai hne ngei dingin ei al ding a nih.

“Khawvêl var in nih” a ti hi hlataka inthawk khawm hmu thei a ni zie hrilin tlângsîpa khaw um chu thuphmang thei a ni nawh a tih. Inthimin a ngam lo var chu thup thei a ni nawh. Is.2:5 a chun, “LALPA vara hin lêng ei tiu khai” ti ei hmu. Israelhai chu hnamdang (Jentailhai) sukvartu an ni (Is.49:6) ti khawm ei hmu. Judahai chun inchikna an phût hlak, Greek mihai khawma varna an zawng bawk hlak (1Kor.1:22) a ti angin, Var hi Judahai inchikna le sinsiena pawimawtak laia mi a nih. Greek hai chun varna (knowledge) an ngaisânga, Rom mihai chun ropuina (glory), tulai mihriem tamtak chun zalenna (freedom) ei hlutsak. Hebrai nunphunga chun ‘var’ hin hmun a chang insâng hlê. Thlarau ram taka khawvêl var chu Isu Krista a nih. Ama neitu tak tak hai chun Kristaa var ngei chu an nia êng suokin inthim a hnawtzâm hlak. Chu var chu hmu thei le langthei a ni bawk ding a nih. Hi lei hin Isu’n tlângsîpa khaw um angin a hril a, chu tlânga khaw (city) chu zân inthim taka khawm hmu ngei ngei a ni hlak. Hmu dinga um a ni a, thuphmang thei a ni nawh. Isu hun lai ngei khawm khan khawpui tamtak banghai (wall) kha chinai lungvâr ha tamtaka siem an ni leiin a’n langsar hlê hlak. Khâwnvar khawm leikhâwr hnuoiah an sie ngai naw, a sienaah sie lem in, in sûnga mi po po a ên hlak tiin a sunzawm. Krista zâra var ei nia um hi thuphmang le hmutheilo dinga sie ding a lo ni nawh. Khawvêl var ei ni angin khawvêl êntu ding ei nih. Kil dang dang a inthawk khawmin, chu var chu hriettheiin mi a sukvar ding anih. Hmu thei dinga var ding ei nih. Biekin sûnga chau var kuong el, Kohran Inkhâwmpuia de kâwk bawk sie, inngaitlâwm huna var thei ta lo, indikna le ringumna hun dinga a hrui inchat ni âwmtaka um, sum le pai thila thim laibungpa ni awmtaka um el ta. Ei khawtlâng, ei ram le ei hnam buorchuorna chu ‘var’ hi inthimin a lân lem a, an thim leia buoi ei ni deu tak. Kohranhai hi khawvêl var ei nina hi suklang rawp ei tiu.

“In thilthaw hathai” hmûng an ta, in Pa vâna mi chawimawi thei an tih tiin a khâr. A chungah ei hril le inzawmin “chuong ang bawkin in var chu mi mithmuah var raw se;” tiin a sunzawm a nih. Hnungzuitu siemna ding chun ei alna um zing a ul a, var hmuthei dinga um na indika um a ul bawk a, chuong anga mi danghai hmu thei le hriet thei ei ni chun ei thilthaw hathai hmu thei an tih. Al ta bawk lo, var iengkhawm hmu ding a um naw lei hin iengkhawm thaw inla mi dangin an hmu thei ta naw a nih. Pathien ropuina ding le chawimawina ding hai khawm thuphmangin a um ta lem hlak.

Hieng ang taka ei hrilhai ang khin Kohranhai hi um/nei thei inla chu chawplechilin khuoletui ha nîng ei ta, khawtlâng danglam hlêng a tih.

Thukhârna

Ei thupui hi thupui lien tak a ni leiin thusep pakhat ang chaua chipchier taka senawi thei a ni nawh. Khawtlâng siemhatna ding hin a bulhut pawimawtak chu mimala inan a nih. Mitin hin Chanchinha (Pathien Thu) ang takin nunpui inla, a takram in phursuok inla (praxis life) chu, ei khawtlâng, ei ram le hnam hi danglam ngei a tih. Alna inhmang ta, var insuo thei talo ei tam taluo lei kuhin Khawltlang chen a mi nghâwng a nih. Kristaa inthawk ngeiin khuo le tui ha ni inla, chu nina pahni (dual citizenship)-vân khuo le tui le khawvêl khuo le tui nina neihai hin hnuoiah (khawvêl) ei um sûng hin, ei umna hmun peia danglamna um ngei dingin ei thaw fan fan a ul a nih. Mihaiin awlsam taka an mi hriet a, an mi tiem thei ni hi a pawimaw hlê leiin  ‘In var chu mi mit hmua var raw se’. British mi ziektu ropui William Thoms chun, “Mi danghai tiem thei Bible umsun chu nang hi i nia, mi dang haiin Isu an hmu ve theina chu nang hi i ni leiin i nun dân fîmkhur rawh” a ti hi khawtlâng, ram le hnam le kohran siemhatna dinga a laimu a nih.



[1] Katherine Bussard, “Heroes of the Faith: Daniel Webster” https://www.slgwitness.com/heroes-of-faith-daniel-webster/, accessed on March 15, 2025 at 12:30 PM.

[2] Jeff Vanderstelt, Gospel Fluency (Illinois: Crossway, 2017), 26.

[3] David P Gushee and Glen H. Stassen, Kingdom Ethics: Following Jesus in Contemporary Context (Grand Rapids: InterVarsity Press, 2016), kindle location 4422 of 15501.

SHARE

Author: verified_user

0 comments:

“Thanks for your feedback! I’m glad you found the post helpful.”