Hitler Kraws le Ringtu Nun
Pastor Johny Laldinthar F Tusing,
Published in Hmar Christian Fellowship Pune, Silver
Jubilee Souvenir (2001-2026)
Thuhawngna
Hmar Christian Fellowship Pune (HCFP) in kum sĂąwmhni
panga hmĂȘl lawm um tak el a lo hmu el ta hi a ropuiin lĂąwm a um hlĂȘ. Hi chen mi
áčhuoitu Lalpa Pathien chu inpĂąkin um raw se. Hi Silver
Jubilee le inzawma Souvenir buotsaia um hi lĂąwm um ka tia, ‘Hitler Kraws le
Ringtu Nun’ ti thupui hmangin Indopui Pahnina khawvĂȘla vuong kĂźrin
darthlalang anga mani (ringtu) hringnun in enfiena dingin hi thupui hi ei ziek
a nih.
1. Hitler Kraws
Kum 1920 lai dai ta khan Hitler in Nazi flag le Swastika hi a lo riruong
dai taa. German lalram (reich) flag sinsiena dingin a dum, a sen le a var in a
hung keikawp ta a nih. Official takin September, 28, 1941 khan Nazi flag dingin
a hung hmang áčan a nih. German áčawng chun ‘Hakenkreuz ( hooked cross)’ ti a nih.[2] Hitler in ‘Mein Kampf’ lekhabu a zieknaa chun,
‘vawi tamtak ka lo induong hnungin Nazi flag hi ka hung sukfel taa; flag chu
rawng sen a na, a lai taka a vùra inkuol sûnga swastika um a nih. A lien dùn le
a sa dĂąn chena siem vawng a nih. Hi flag hi German mi chun a suong tak ding a
nih. Hi sinsiena hi German mi indiktak Aryan chun ropuina tarlangtua neiin
Judahai dĂąm, Nazi Germany hmĂȘlmahai po po a tukdei ding a nih’ a tih. [3]
2.
Hitler Kraws Swastika hmangin Kohran a nghawng dĂąn
Hitler in German ram le a hnam sansuok tumna le a rorĂȘlna sukdetna
dingin ram ta dingin thiláčha tamtak a
hung thawa, ram sukhmasĂąwna, siemáčhatna khawm
theitĂąwpin a thaw leiin mi a hĂźpin, mi ringzo a kaia, a thuhne thei vieu el.
Kohran chen a thuhnuoia a hung sie el ta a nih.
2.1.
Kohran a hlĂȘm
Kum 1933 khan Magdeburg Cathedral (Biekin) a dean Dr. Martin chun, ‘hi
sinsiena sawisĂȘltu le deusawtu taphawt chu German sawisĂȘltu le hmusittu a ni,
maichĂąma swastika flag hin beiseina a pholang’a tih.[4]
Germany kohran pulpita inthawk ngeiin Hitler ngaisĂąngna le inzana a pieng suoka,
‘German mihai ta dinga sandamtu (savior) [Hitler] a hung suok tah’ anti
hiel.[5]
Sep.5-6, 1933 khan Synod InkhĂąwmpui lien Berlin-ah nei a nia, hi Synod
hi ‘The Brown Synod’ ti a nih. Pastor le kohran áčhuoituhai chu hi inkhĂąwmpuia hin Nazi uniform hĂąkin Nazi Salute (Heil
Hitler) an thaw hiel a nih. Hi taka inthawk hin Pastor tamtakin kohran an
suoksan hrim a nih.
2.2. Kohrana ináčhena a siem
Kohran hlĂȘmin a um taa, Hitler hun laia Protestant Kohran inzawmkhĂąwm
lientak chu German Evangelical Church,
28 regional churches (Landeskirchen tia hriet) inzawmkhĂąwm
an nih. Reformation-a inthawka suok vawng Lutheran, Reformed, le United kohran
an nih. Hi kohran hi uongthau takin ‘Deutsche Christen (German Christians)’
tia inko ngat an nih. Hi kohran hin “positive Christianity” ti hi a khĂȘkpui
nasa hlĂȘ bawk. Hi kohran inzawmkhĂąwm a hin Johan Heinrich Ludwig MĂŒller chu
Reichsbischof (Reich Bishop) dinga thlang tling a nih. Hitler a uichal, Pastor
lemchangtu (puppet pastor) kohran nina indiktak hreloa thuneina (power),
neinungna (wealth) le hamáčhatna
(prosperity) hnawttu a nih.[8]
Kohran zeding indiktak inhmanghai
dolĂȘttu Kohran khing tieng an lo ngir ve zing el. Kraws indiktaka kengkawa tuor
huoma chĂąnna nasatak leh intlawntu kohran chu ‘The Bekennende Kirche (Confessing
Church)’ ti an nih. Hi kohran hin thupuong anneia, an thu puongsuok chu ‘The
Barmen Confession of Faith’ ti a nih. Hi Thuring Puongsuokna hin ‘Kohran
chu Pathien (God) le Pathien Thu (Scripture) a chau antuklĂ»t ding a ni, khawvĂȘl
thuneina le FĂŒhrer [Leader-Hitler tina] hi ni lovin’
tiin dettakin an pawm a. Hi Kohran pĂąwla hin Pastor huoisen le theologian
Dietrich Bonhoeffer le Martin Niemöller haiin an inrawi a nih. [9]
Bonhoeffer hi July 20, 1944 khan
manin a uma, Berlin, Gespato (the Secret State Police) intĂąngnaa khum a nih.
February 1945 khan Buchenwald concentration
camp tieng an áčhuoia, April in FlossenbĂŒrg concentration
camp ah an sie nĂąwka. April 9, 1945 khan an khaihlum ta a nih. Ama ruol hin a
unaupa Klaus Bonhoeffer le a hnaivai sĂ»ng-le-kuo Hans von Dohnanyi le RĂŒdiger
Schleicher khawm an that bawk a nih.[10]
Niemöller ruok hi chu vawi tamtak
man in a uma, Concentration camp hieng
Dachau a dĂąm, Sachsenhausen a dĂąm khum a ni a, Political prisoner in kum
8 sûng khum dinga thiemnaw chang a nih. May 1945 khan Allied force haiin Nazi
an tukdei khan insuo zalĂȘn a nia, March 6, 1984 khan kum 92 mi niin Wiesbaden,
West Germany a thi ta a nih.[11]
3. Hitler
Kraws le Ringtu Nun
Rom 12:2a, ‘Hi khawvĂȘl dĂąn
ang hin um naw unla, Pathien dit zĂąwng a áčha le
lĂąwmtlĂąk le áčha famkim
chu in hriet chieng theina dingin, in lungril a thara umin, hung danglam lem ta
ro khai’ a ti angin khawvĂȘl dĂąn hi Bible vĂȘkin a mi hrilfie; ‘KhawvĂȘla
thil um po po, tisa chĂąkna dĂąm, mit chĂąkna dĂąm, dam sĂ»ng ropuina tehlĂȘm dĂąm’
(1 Jn.2:16).
Hitler kraws Swastika hmangin
ringtu tamtak Pastor (puithiem) áčhangsa in
hlĂȘmin an uma, pawthmanga umin, suola áčhuoilĂ»tin
an um a nih. DamsĂ»ng ropuina tehlĂȘm in an mit a sukdela, hĂźp hmangin an um
leiin ‘Hnuoi machi in nih’ ‘KhawvĂȘl var in nih’ ti khawm hre talo khawp
hielin dawivĂȘtin an uma, an alna inhmangin, khawvĂȘl var an nina thup hmangin an
um a nih.
Vawisûna ringtuhai abßkin khawpuia
(metropilitan) a chĂȘng le khawsahai hi Hitler Kraws Swastika hi Indopui pahnina
lai angin ei hmu ta naw el thei. Amiruokchu, hieng ang Swastika angna neia mi
zawrtu, mi hlemtu, mi thlemtu, mi sukbuoitu hi a la um zing a ni ti hi ei
hrietzing ding a nih.
‘KhawvĂȘl thil (wordliness)’ hi áčhenkhat chun langthei thil (external) anga
ngaina a um hlak; ei inthlawppui mihriemhai (peers), ei fena hmunhai (places),
ei thilthaw (activities). Langthei thila ináčan ni lovin
sungrila (internal) bûkhuor a ni lem. Mihriem lungril put dùn (atttitudes)
an’thawka ináčan vawng a nih. ‘tisa
chĂąkna’ hi taksa nuom zawng thaw nuomna, taksa suklungawina (gratifying) a
nia; ‘mit chĂąkna’ hi ei thil hmuhai inhnarna, nei nuomna, khawvĂȘl thil
(god of materialism) chibai bĂ»kna a nia, ‘damsĂ»ng ropuina tehlĂȘm’ hi a
puopa, a tehlĂȘm, chapona le uongthauna nei dinga ngirhmun insĂąng, chan áčhatna le hamáčhatna ban
tum áčawk áčawk, hnawt
lawm lawmna a nih.
Hienghai hmang char hin Evi kha rûlin
(satanin) a thlĂȘm a nia, chuongang bawkin Isu kha thlalĂȘrah thlĂȘm a ni bawk.
Setan tactic hi a la pĂąngngai zinga, hienghai hmang vekin a mi la bei zing (tactical
strikes) a nih.
Hitler hun laia ringtuhai, kohran
kha hieng ang hmang char hin ‘Hitler kraws Swastika’ hmanga thlĂȘm anni a,
tlûkna-in anhmang pha der a nih.
‘Tisa chĂąkna’ hmangin
Kraws hi ei inphatsan am aw? Nupa nisi lova nupa ang ela khawsa, um hmunkhat
(living together; cohabitation) inphalamna nei der ta lo, inthiemnawna khawm
nei hran chuong lo eini chun Hitler Kraws Swastika in a mi dawivet nĂźng a tih.
‘mit chĂąkna’ hmangin
khawvĂȘl thil ei mitin ei hmuhai hin a mi sukchau el am, chibai bĂ»kna in anchang
lem am? Deutsche Christen tia kohran intiveitak Hitler kraws Swastika
hnuoia kĂ»na chibai bĂ»ktuhai ang khi ei ni el am? Khawpuia zalĂȘnna ei nei lei ringawtin
mitinvaina (chienglo ruoi) in hun ei hmang el am aw?
‘damsĂ»ng ropuina tehlĂȘm’ hin
ei sinthawnaa depdĂȘna antlun el am? Ringumnawna, indiknawna, hamáčhatna ding a ni phawt chun Krista khawm sira
hnĂąwla, mihai hmuhawia insukthlarau mi nĂąwk ang lawi si, ringtu áčhatak anga insuknĂąm nawk ang lawi si eini chun
Isu’n Pharisaihai le dĂąn inchĂ»ktirtuhai kha ‘vervĂȘkhai’ a tihai ang kha
nĂźng ei tih. VervĂȘkhai chu ‘hypocrites’ ti a nih. Hypocrites chu Greek áčawngin ‘hupokrites’(áœÏÎżÎșÏÎčÏÎźÏ) ti a nia, ‘lemchangtu
(actor)’ amanih ‘hmaikĂąwr buntu’ tina ang a nih. ‘Mani nina tak
thupa thildang daia insuklang’ tina ang a nih. Lutheran pastor ni ve bawk
Theologian-a insĂąl Ludwig MĂŒller in Reichsbischof (Reich Bishop)
nina; ngirhmun áčha le
chanvo ditum tak Hitler thuneina ináčawmpuitu
ang khi eini chun mi lungsietum tak eini ding a nih. Hitler a thi hnungin MĂŒller
hi beidawngin 31 July 1945 khan Berlin ah ama le ama anthat (suicide) a
nih.
Tirko Paula in ‘khawvĂȘl dĂąn ang hin
um naw inla’ a ti hin Isu Krista chanchináčha le
inpelsawl, Pathien Thu le inkal thil hrim hrim hieng inhawtirna (pleasure),
rothil (possession), chanvo áčha (status)
hai hi hnawt loa, bĂąnsan le mĂąksan dingin ami ti a nih. Hitler kraws Swastika
leia Kohran le ringtuhaiin an lo suksuolna kha ei sunzawm naw hrĂąm nuom a um.
4. Lunginsietna
Man Tam Ringtu Hringnun
KhawvĂȘl hi a chĂąkna pumin a bohmang
zing a nih, Pathien ditzawng thawtu ruok chu kumkhuoin um zing a tih (1
Jn.2:17). KhawvĂȘl thil hrim hrim hi sĂąwtdailo, detlo le hlunlo (temporary) a
nih. Ei chengna khawvĂȘl ngei khawm hi hlunlo ding a na, Pathienin a siemthar
hun la tlung a tih. Hi damsĂ»ng tawite hun, hlunlo rama hin khawvĂȘl boral ruola
boral ding tamtak hin mi áčhuoihmang
pal a ti inlau a um hlĂȘ. Hitler kraws swastika hi ei kĂąwl le kieng, ei sĂźr le
vĂȘla hin fĂąk ding zawngin an vĂȘl ruoi a ni ti ei hrietzing nuom a um.
Dietrich Bonhoeffer chun ‘Pathien
dit zĂąwng a áčha le
lĂąwmtlĂąk le áčha famkim
chu in hriet chieng theina dingin, in lungril a thara umin, hung danglam lem ta
ro khai’ ti hi a hrietzing leiin ama mimal hlawkna ding khawm tlĂąnsanin,
a chan áčhatna ding le a hamáčhatna dinghai po po chu teploa ngaiin Pathien
dit zĂąwng a áčha le lĂąwmtlĂąk le áčha famkim tieng chu en zingin a thlang lema,
hun khir le hun rinuma khawm, a lungril a thara umin a danglam lem a nih. The
Cost of Discipleship ti lekhabu kum 1937-in a zieka, Christianity Today chun ‘lekhabu
áčha’ laia a thlang, ‘mi tamtak thuhnĂȘ thei
lekhabu’ tia a pawm a nih. Costly Grace le Cheap Grace ti a zieka. Kuhi vawisĂ»n
chena ei darthlalang ding chu a nih.
4.1.
Lunginsietna
man tam
Pathien Thu ang taka nun khal, tuorna le chĂąnna nisienkhawm Krista
cheldet tlata ringna kalchawina a nih. Nina insangtak, ngirhmun áčhat le sum le pai chĂąnnaa khawm Krista chel tlatna nun chu Lunginsietna
man tam chu a nih. Kross chu thina inentirna a nia, chu Kross suongtuhai Tirko
Paula le Tirko danghai ngei khawm thi chena ringumin an zuina tak hi
Lunginsietna man tam chu a nih.
4.2. Lunginsietna man tlĂąwm
Kohran ta dinga hmelma áčiumtak chu
lunginsietna man tlĂąwm hi a nih. Man neilo, hlutna neilo lunginsietna a nih.
Lunginsietnaa Sandam ei ni zie chu Eph.2:8a ei hmu. Amiruokchu, hi
lunginsietna hmang suolna tak el hi a ni ‘Lunginsietna
Man tlĂąwm’ Bonhoeffer in a ti
chuh. Lunginsietna hmaikĂąwra hmanga khawvĂȘl inchalrempuina, khawvĂȘl thila mit
sukdelna, khawvĂȘl hmangaina nun a nih. Suol khawm iengma loa ngaia, nun hmangna
a nih. Thil man tlĂąwm reng reng a tlo ngai nawh. Man tlĂąwm chu hlutna nei
lo áčawngkam a nih. Lunginsietna man tlĂąwm chu Bazaara man tlĂąwma
thil zawra um ang a nih. Ser le sĂąng (sacrament), suol ngaidamna, sakhuona
hringnun man tlĂąwmtea zawrna le inphatsanna nun a nih. Pathien Lungsietna hril
uor sia, Hnungzuitu indik um si lo nun hi Lunginsietna man tlĂąwm chu a nih.
4.2.1
Kraws boa
lunginsietna (Grace without Cross)
Kraws chu tuorna an entira, Kraws chu inpekfairĂȘtna (insukruokna) nun a
ni, Kraws chu muolphona a na, Kraws chu damna a nia, Kraws chu Intlanna
(sansuokna) a nia, Kraws chu Pathien kuomah mi’n tlungtirtu, a naua a mi’n bĂ»k
theina Pathien hmangaina tarlangna a nih. Lunginsietna hril uor vieu si,
Lunginsietna ngaina hmĂȘl vieu si- Nuna Kraws hmu ding um lo, Kraws inentirna
inlang ta der lo, tuorna, chĂąnna, inpĂȘkna, um ta der lo. KhawvĂȘl thil
inchalrempui, intlawnna, khawvĂȘl dĂąn anga nun khalna tak el hi a nih- Kraws boa
lunginsietna chuh.
4.2.2. Isu Krista boa Lunginsietna (Grace without
Jesus Christ)
Krista inlalna rĂȘng rĂȘng chang ta lo hringnun a nih. Simna áčhang lova Pathien ngaidamna hnawt, Simna áčhang loa piengtharna, Nun inthlangdamna um der lova ringtua insĂąl hi a
ni Krista boa Lunginsietna chu.
Tlipna
Kum 25 Silver Jubilee hmangtu HCFP memberhai le tiemtuhai po po Krista
hnung ei zuina kawnga lunginsietna man tam, tlo le det hi pawmin zui tlat ei
tiu. Hitler kraws swastika ang mei meia sukhnĂźnga, lungsietna man tlĂąwm
hringnun neia inphatsanna nun nei lo dinga ei insukhrĂąt a
pawimaw hlĂȘ.
ThulĂąkna HnĂąrhai
Lekhabu
Conway, J.S. The Nazi Persecution of the Churches
1933-1945. New York: Basic Books, 1968.
Hitler, Adolf.
Mein Kampf. Trans.by Thomas Dalton. Redpill Action Publication, 2021.
Lutzer,
Erwin W. Hitler’s Cross: How the Cross of Christ was used to promote the
Nazi Agenda. Chicago: Moody Publishers, 2012.
Pierard, Richard.“Radical Resistance,” Christian
History 10, no 4, 1991. [Journal]
‘The German Cross
(Nazi-Germany),’
https://www.identifymedals.com/database/medals-by-country/germany-medals/the-german-cross-nazi-germany/
Holocaust
Encycloepdia ‘The German Churches and the Nazi State’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-german-churches-and-the-nazi-state
Holocaust
Encycloepdia ‘Dietrich Bonhoeffer’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/dietrich-bonhoeffer
Holocaust Encycloepdia ‘Martin Niemöller: Biography’
https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/martin-niemoeller-biography
[1]
Holocaust Encycloepdia, ‘The
History of Swastika,’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/history-of-the-swastika.
[2]
‘The German Cross
(Nazi-Germany),’ https://www.identifymedals.com/database/medals-by-country/germany-medals/the-german-cross-nazi-germany/
[3]
Adolf Hitler, Mein Kampf, Trans.by Thomas Dalton (Redpill Action Publication,
2021), 551
[4]
Eberghard Bethge, Dietrict
Bonhoffer (New York: Harper & Row, 1970), 191.
[5]
Richard Pierard, “Radical
Resistance,” Christian History 10, no 4 (1991):30.
[6]
J.S. Conway, The Nazi
Persecution of the Churches 1933-1945 (New York: Basic Books, 1968), 48.
[7]
Erwin W Lutzer, Hitler’s
Cross: How the Cross of Christ was used to promote the Nazi Agenda
(Chicago: Moody Publishers, 2012),
kindle 1514 of 3372.
[8]
Erwin W Lutzer, Hitler’s
Cross…, kindle 1908 of 3372.
[9]
Holocaust Encycloepdia,
‘The German Churches and the Nazi State’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-german-churches-and-the-nazi-state
[10]
Holocaust Encycloepdia,
‘Dietrich Bonhoeffer’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/dietrich-bonhoeffer
[11]
Holocaust Encycloepdia,
‘Martin Niemöller: Biography’
https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/martin-niemoeller-biography

0 comments:
“Thanks for your feedback! I’m glad you found the post helpful.”