Wednesday, 12 August 2026

Hitler Kraws le Ringtu Nun

SHARE

Hitler Kraws le Ringtu Nun

Pastor Johny Laldinthar F Tusing,

Published in Hmar Christian Fellowship Pune, Silver Jubilee Souvenir (2001-2026)

Thuhawngna

Hmar Christian Fellowship Pune (HCFP) in kum sĂąwmhni panga hmĂȘl lawm um tak el a lo hmu el ta hi a ropuiin lĂąwm a um hlĂȘ. Hi chen mi áč­huoitu Lalpa Pathien chu inpĂąkin um raw se. Hi Silver Jubilee le inzawma Souvenir buotsaia um hi lĂąwm um ka tia, ‘Hitler Kraws le Ringtu Nun’ ti thupui hmangin Indopui Pahnina khawvĂȘla vuong kĂźrin darthlalang anga mani (ringtu) hringnun in enfiena dingin hi thupui hi ei ziek a nih.

      1.    Hitler Kraws



Hitler Kraws chu Swastika a nih.  Adolf Hitler in Nazi flag sinsiena pawimawtaka a hmang hma kum 5000 hma dai ta khan Swastika hi tienlaia sinsiena pawimaw taka hmang a lo ni ta hlak. Swastika ti thumal hi  Sanskrit ‘svastika’ ti an’thawka lĂąksuok, a umzie chu ‘vĂąngneina’ amanih ‘hlawtlingna/hamáč­hatna’ tina a nih. Hitler in kraws inkawkal a hmang dĂąn hi Eurasia ramhaia kum 7000 liem taa ‘vĂąn boruoka nisa inher’ inentirnaa anlo nei ta niin an hril hlak. VawisĂ»n chen hin Hinduism, Buddhism, Jainism, le Odinism haiin an la hmanga, anla ngaina hlĂȘ. AbĂźkin India ramah ‘vĂąngneina, hlawtlingna, hamáč­hatna’ sinsiena in Temple le an inhai ah an la hmang zinga, South Asian rambung a dĂąm, Europe rama khawm hieng anga hmangtu an la áč­hahnem hlĂȘ.[1]

Kum 1920 lai dai ta khan Hitler in Nazi flag le Swastika hi a lo riruong dai taa. German lalram (reich) flag sinsiena dingin a dum, a sen le a var in a hung keikawp ta a nih. Official takin September, 28, 1941 khan Nazi flag dingin a hung hmang áč­an a nih. German áč­awng chun Hakenkreuz ( hooked cross)’ ti a nih.[2] Hitler in ‘Mein Kampf’ lekhabu a zieknaa chun, ‘vawi tamtak ka lo induong hnungin Nazi flag hi ka hung sukfel taa; flag chu rawng sen a na, a lai taka a vĂąra inkuol sĂ»nga swastika um a nih. A lien dĂąn le a sa dĂąn chena siem vawng a nih. Hi flag hi German mi chun a suong tak ding a nih. Hi sinsiena hi German mi indiktak Aryan chun ropuina tarlangtua neiin Judahai dĂąm, Nazi Germany hmĂȘlmahai po po a tukdei ding a nih’ a tih. [3]

     2.   Hitler Kraws Swastika hmangin Kohran a nghawng dĂąn

Hitler in German ram le a hnam sansuok tumna le a rorĂȘlna sukdetna dingin ram ta dingin thiláč­ha tamtak a hung thawa, ram sukhmasĂąwna, siemáč­hatna khawm theitĂąwpin a thaw leiin mi a hĂźpin, mi ringzo a kaia, a thuhne thei vieu el. Kohran chen a thuhnuoia a hung sie el ta a nih.

2.1.         Kohran a hlĂȘm

Kum 1933 khan Magdeburg Cathedral (Biekin) a dean Dr. Martin chun, ‘hi sinsiena sawisĂȘltu le deusawtu taphawt chu German sawisĂȘltu le hmusittu a ni, maichĂąma swastika flag hin beiseina a pholang’a tih.[4] Germany kohran pulpita inthawk ngeiin Hitler ngaisĂąngna le inzana a pieng suoka, ‘German mihai ta dinga sandamtu (savior) [Hitler] a hung suok tah’ anti hiel.[5]


August 30, 1933 khan Pastor Julius Leutherser chun, “Hitler fe thlengin Krista ei kuomah a hung…a lungril nghetna, a ringna le lungril fĂźm taka mi dĂąwnril a nina…sandamtu in a mi hmusuok tah…thil pakhat char thaw ding ei nei chu German ei nina vawnghim tlat a ni, Kristienna nĂȘkin hi hi ngaipawimaw ding a ni…”a tih.[6] Hitler khan kohran kha a hlem hne hlĂȘ ti Ăąn hriet thei. Swastika kha Kraws nĂȘkin Pastor tamtakin an ngaina lem tlat. Pathienin a tuma a ko hran, a sie tum ngei khan Nazi rorĂȘlna suol chu an pawm lem tlat. Swastika, Kraws anga cheibĂąwl, kraws puopa kha Kohran in a ngaisĂąng lem a nih. Ram ropui indina thohar nĂąwka German mihai suknui nĂąwk dinga an mitthla lei a nih. April 1, 1933 in Hitler in Judahai po po sumdĂąwngna a ditnaw zie inentirna (boycott) a neinaa khawm khan German kristienhai in an thlawp tlat a ni kha. Germany ta dinga áč­ha chu Kohran ta dinga áč­ha angin hril sĂąwngin pulpit chenin an khĂȘkpui hlak. Germany-ah Kristien hi Protestant hi hmun thuma áč­he hmun hni lai an nia, Catholic hi hmun thuma áč­hea hmun khat anni ve thung. [7]

Sep.5-6, 1933 khan Synod InkhĂąwmpui lien Berlin-ah nei a nia, hi Synod hi ‘The Brown Synod’ ti a nih. Pastor le kohran áč­huoituhai chu hi inkhĂąwmpuia hin Nazi uniform hĂąkin Nazi Salute (Heil Hitler) an thaw hiel a nih. Hi taka inthawk hin Pastor tamtakin kohran an suoksan hrim a nih.

2.2.       Kohrana ináč­hena a siem

Kohran hlĂȘmin a um taa, Hitler hun laia Protestant Kohran inzawmkhĂąwm lientak chu German Evangelical Church,  28 regional churches (Landeskirchen tia hriet) inzawmkhĂąwm an nih. Reformation-a inthawka suok vawng Lutheran, Reformed, le United kohran an nih. Hi kohran hi uongthau takin ‘Deutsche Christen (German Christians)’ tia inko ngat an nih. Hi kohran hin “positive Christianity” ti hi a khĂȘkpui nasa hlĂȘ bawk. Hi kohran inzawmkhĂąwm a hin Johan Heinrich Ludwig MĂŒller chu Reichsbischof (Reich Bishop) dinga thlang tling a nih. Hitler a uichal, Pastor lemchangtu (puppet pastor) kohran nina indiktak hreloa thuneina (power), neinungna (wealth) le hamáč­hatna (prosperity) hnawttu a nih.[8]

Kohran zeding indiktak inhmanghai dolĂȘttu Kohran khing tieng an lo ngir ve zing el. Kraws indiktaka kengkawa tuor huoma chĂąnna nasatak leh intlawntu kohran chu ‘The Bekennende Kirche (Confessing Church)’ ti an nih. Hi kohran hin thupuong anneia, an thu puongsuok chu ‘The Barmen Confession of Faith’ ti a nih. Hi Thuring Puongsuokna hin ‘Kohran chu Pathien (God) le Pathien Thu (Scripture) a chau antuklĂ»t ding a ni, khawvĂȘl thuneina le FĂŒhrer [Leader-Hitler tina] hi ni lovin’ tiin dettakin an pawm a. Hi Kohran pĂąwla hin Pastor huoisen le theologian Dietrich Bonhoeffer le Martin Niemöller haiin an inrawi a nih. [9]

Bonhoeffer hi July 20, 1944 khan manin a uma, Berlin, Gespato (the Secret State Police) intĂąngnaa khum a nih. February 1945 khan Buchenwald concentration camp tieng an áč­huoia,  April in FlossenbĂŒrg concentration camp ah an sie nĂąwka. April 9, 1945 khan an khaihlum ta a nih. Ama ruol hin a unaupa Klaus Bonhoeffer le a hnaivai sĂ»ng-le-kuo Hans von Dohnanyi le RĂŒdiger Schleicher khawm an that bawk a nih.[10]

Niemöller ruok hi chu vawi tamtak man in a uma, Concentration camp hieng  Dachau a dĂąm, Sachsenhausen a dĂąm khum a ni a, Political prisoner in kum 8 sĂ»ng khum dinga thiemnaw chang a nih. May 1945 khan Allied force haiin Nazi an tukdei khan insuo zalĂȘn a nia, March 6, 1984 khan kum 92 mi niin Wiesbaden, West Germany a thi ta a nih.[11]

     3.   Hitler Kraws le Ringtu Nun

Rom 12:2a, ‘Hi khawvĂȘl dĂąn ang hin um naw unla, Pathien dit zĂąwng a áč­ha le lĂąwmtlĂąk le áč­ha famkim chu in hriet chieng theina dingin, in lungril a thara umin, hung danglam lem ta ro khai’ a ti angin khawvĂȘl dĂąn hi Bible vĂȘkin a mi hrilfie; ‘KhawvĂȘla thil um po po, tisa chĂąkna dĂąm, mit chĂąkna dĂąm, dam sĂ»ng ropuina tehlĂȘm dĂąm’ (1 Jn.2:16).

Hitler kraws Swastika hmangin ringtu tamtak Pastor (puithiem) áč­hangsa in hlĂȘmin an uma, pawthmanga umin, suola áč­huoilĂ»tin an um a nih. DamsĂ»ng ropuina tehlĂȘm in an mit a sukdela, hĂźp hmangin an um leiin ‘Hnuoi machi in nih’ ‘KhawvĂȘl var in nih’ ti khawm hre talo khawp hielin dawivĂȘtin an uma, an alna inhmangin, khawvĂȘl var an nina thup hmangin an um a nih.

VawisĂ»na ringtuhai abĂźkin khawpuia (metropilitan) a chĂȘng le khawsahai hi Hitler Kraws Swastika hi Indopui pahnina lai angin ei hmu ta naw el thei. Amiruokchu, hieng ang Swastika angna neia mi zawrtu, mi hlemtu, mi thlemtu, mi sukbuoitu hi a la um zing a ni ti hi ei hrietzing ding a nih.

‘KhawvĂȘl thil (wordliness)’ hi áč­henkhat chun langthei thil (external) anga ngaina a um hlak; ei inthlawppui mihriemhai (peers), ei fena hmunhai (places), ei thilthaw (activities). Langthei thila ináč­an ni lovin sungrila (internal) bĂ»khuor a ni lem. Mihriem lungril put dĂąn (atttitudes) an’thawka ináč­an vawng a nih. ‘tisa chĂąkna’ hi taksa nuom zawng thaw nuomna, taksa suklungawina (gratifying) a nia; ‘mit chĂąkna’ hi ei thil hmuhai inhnarna, nei nuomna, khawvĂȘl thil (god of materialism) chibai bĂ»kna a nia, ‘damsĂ»ng ropuina tehlĂȘm’ hi a puopa, a tehlĂȘm, chapona le uongthauna nei dinga ngirhmun insĂąng, chan áč­hatna le hamáč­hatna ban tum áč­awk áč­awk, hnawt lawm lawmna a nih.

Hienghai hmang char hin Evi kha rĂ»lin (satanin) a thlĂȘm a nia, chuongang bawkin Isu kha thlalĂȘrah thlĂȘm a ni bawk. Setan tactic hi a la pĂąngngai zinga, hienghai hmang vekin a mi la bei zing (tactical strikes) a nih.

Hitler hun laia ringtuhai, kohran kha hieng ang hmang char hin ‘Hitler kraws Swastika’ hmanga thlĂȘm anni a, tlĂ»kna-in anhmang pha der a nih.

‘Tisa chĂąkna’ hmangin Kraws hi ei inphatsan am aw? Nupa nisi lova nupa ang ela khawsa, um hmunkhat (living together; cohabitation) inphalamna nei der ta lo, inthiemnawna khawm nei hran chuong lo eini chun Hitler Kraws Swastika in a mi dawivet nĂźng a tih.

‘mit chĂąkna’ hmangin khawvĂȘl thil ei mitin ei hmuhai hin a mi sukchau el am, chibai bĂ»kna in anchang lem am? Deutsche Christen tia kohran intiveitak Hitler kraws Swastika hnuoia kĂ»na chibai bĂ»ktuhai ang khi ei ni el am? Khawpuia zalĂȘnna ei nei lei ringawtin mitinvaina (chienglo ruoi) in hun ei hmang el am aw?

damsĂ»ng ropuina tehlĂȘm’ hin ei sinthawnaa depdĂȘna antlun el am? Ringumnawna, indiknawna, hamáč­hatna ding a ni phawt chun Krista khawm sira hnĂąwla, mihai hmuhawia insukthlarau mi nĂąwk ang lawi si, ringtu áč­hatak anga insuknĂąm nawk ang lawi si eini chun Isu’n Pharisaihai le dĂąn inchĂ»ktirtuhai kha ‘vervĂȘkhai’ a tihai ang kha nĂźng ei tih. VervĂȘkhai chu ‘hypocrites’ ti a nih. Hypocrites chu Greek áč­awngin ‘hupokrites’(áœ‘Ï€ÎżÎșρÎčÏ„ÎźÏ‚) ti a nia, ‘lemchangtu (actor)’ amanih ‘hmaikĂąwr buntu’ tina ang a nih. ‘Mani nina tak thupa thildang daia insuklang’ tina ang a nih. Lutheran pastor ni ve bawk Theologian-a insĂąl Ludwig MĂŒller in Reichsbischof (Reich Bishop) nina; ngirhmun áč­ha le chanvo ditum tak Hitler thuneina ináč­awmpuitu ang khi eini chun mi lungsietum tak eini ding a nih. Hitler a thi hnungin MĂŒller hi beidawngin 31 July 1945 khan Berlin ah ama le ama anthat (suicide) a nih.

Tirko Paula in ‘khawvĂȘl dĂąn ang hin um naw inla’ a ti hin Isu Krista chanchináč­ha le inpelsawl, Pathien Thu le inkal thil hrim hrim hieng inhawtirna (pleasure), rothil (possession), chanvo áč­ha (status) hai hi hnawt loa, bĂąnsan le mĂąksan dingin ami ti a nih. Hitler kraws Swastika leia Kohran le ringtuhaiin an lo suksuolna kha ei sunzawm naw hrĂąm nuom a um.

     4.   Lunginsietna Man Tam Ringtu Hringnun

KhawvĂȘl hi a chĂąkna pumin a bohmang zing a nih, Pathien ditzawng thawtu ruok chu kumkhuoin um zing a tih (1 Jn.2:17). KhawvĂȘl thil hrim hrim hi sĂąwtdailo, detlo le hlunlo (temporary) a nih. Ei chengna khawvĂȘl ngei khawm hi hlunlo ding a na, Pathienin a siemthar hun la tlung a tih. Hi damsĂ»ng tawite hun, hlunlo rama hin khawvĂȘl boral ruola boral ding tamtak hin mi áč­huoihmang pal a ti inlau a um hlĂȘ. Hitler kraws swastika hi ei kĂąwl le kieng, ei sĂźr le vĂȘla hin fĂąk ding zawngin an vĂȘl ruoi a ni ti ei hrietzing nuom a um.

Dietrich Bonhoeffer chun ‘Pathien dit zĂąwng a áč­ha le lĂąwmtlĂąk le áč­ha famkim chu in hriet chieng theina dingin, in lungril a thara umin, hung danglam lem ta ro khai’ ti hi a hrietzing leiin ama mimal hlawkna ding khawm tlĂąnsanin, a chan áč­hatna ding le a hamáč­hatna dinghai po po chu teploa ngaiin Pathien dit zĂąwng a áč­ha le lĂąwmtlĂąk le áč­ha famkim tieng chu en zingin a thlang lema, hun khir le hun rinuma khawm, a lungril a thara umin a danglam lem a nih. The Cost of Discipleship ti lekhabu kum 1937-in a zieka, Christianity Today chun ‘lekhabu áč­ha’ laia a thlang, ‘mi tamtak thuhnĂȘ thei lekhabu’ tia a pawm a nih. Costly Grace le Cheap Grace ti a zieka. Kuhi vawisĂ»n chena ei darthlalang ding chu a nih.

4.1.        Lunginsietna man tam

Pathien Thu ang taka nun khal, tuorna le chĂąnna nisienkhawm Krista cheldet tlata ringna kalchawina a nih. Nina insangtak, ngirhmun áč­hat le sum le pai chĂąnnaa khawm Krista chel tlatna nun chu Lunginsietna man tam chu a nih. Kross chu thina inentirna a nia, chu Kross suongtuhai Tirko Paula le Tirko danghai ngei khawm thi chena ringumin an zuina tak hi Lunginsietna man tam chu a nih.

4.2.       Lunginsietna man tlĂąwm

Kohran ta dinga hmelma áč­iumtak chu lunginsietna man tlĂąwm hi a nih. Man neilo, hlutna neilo lunginsietna a nih. Lunginsietnaa Sandam ei ni zie chu Eph.2:8a ei hmu. Amiruokchu, hi lunginsietna hmang suolna tak el hi a ni ‘Lunginsietna Man tlĂąwm’ Bonhoeffer in a ti chuh. Lunginsietna hmaikĂąwra hmanga khawvĂȘl inchalrempuina, khawvĂȘl thila mit sukdelna, khawvĂȘl hmangaina nun a nih. Suol khawm iengma loa ngaia, nun hmangna a nih. Thil man tlĂąwm reng reng a tlo ngai nawh. Man tlĂąwm chu hlutna nei lo áč­awngkam a nih. Lunginsietna man tlĂąwm chu Bazaara man tlĂąwma thil zawra um ang a nih. Ser le sĂąng (sacrament), suol ngaidamna, sakhuona hringnun man tlĂąwmtea zawrna le inphatsanna nun a nih. Pathien Lungsietna hril uor sia, Hnungzuitu indik um si lo nun hi Lunginsietna man tlĂąwm chu a nih.

4.2.1   Kraws boa lunginsietna (Grace without Cross)

Kraws chu tuorna an entira, Kraws chu inpekfairĂȘtna (insukruokna) nun a ni, Kraws chu muolphona a na, Kraws chu damna a nia, Kraws chu Intlanna (sansuokna) a nia, Kraws chu Pathien kuomah mi’n tlungtirtu, a naua a mi’n bĂ»k theina Pathien hmangaina tarlangna a nih. Lunginsietna hril uor vieu si, Lunginsietna ngaina hmĂȘl vieu si- Nuna Kraws hmu ding um lo, Kraws inentirna inlang ta der lo, tuorna, chĂąnna, inpĂȘkna, um ta der lo. KhawvĂȘl thil inchalrempui, intlawnna, khawvĂȘl dĂąn anga nun khalna tak el hi a nih- Kraws boa lunginsietna chuh.

4.2.2. Isu Krista boa Lunginsietna (Grace without Jesus Christ)

Krista inlalna rĂȘng rĂȘng chang ta lo hringnun a nih. Simna áč­hang lova Pathien ngaidamna hnawt, Simna áč­hang loa piengtharna, Nun inthlangdamna um der lova ringtua insĂąl hi a ni Krista boa Lunginsietna chu.

Tlipna

Kum 25 Silver Jubilee hmangtu HCFP memberhai le tiemtuhai po po Krista hnung ei zuina kawnga lunginsietna man tam, tlo le det hi pawmin zui tlat ei tiu. Hitler kraws swastika ang mei meia sukhnĂźnga, lungsietna man tlĂąwm hringnun neia inphatsanna nun nei lo dinga ei insukhrĂąt a pawimaw hlĂȘ.

ThulĂąkna HnĂąrhai

Lekhabu

 Bethge, Eberghard. Dietrict Bonhoffer. New York: harper & Row, 1970.

Conway, J.S. The Nazi Persecution of the Churches 1933-1945. New York: Basic Books, 1968.

Hitler, Adolf. Mein Kampf. Trans.by Thomas Dalton. Redpill Action Publication, 2021.

Lutzer, Erwin W. Hitler’s Cross: How the Cross of Christ was used to promote the Nazi Agenda. Chicago: Moody Publishers, 2012.

Pierard, Richard.“Radical Resistance,” Christian History 10, no 4, 1991. [Journal]

 Internet

 Holocaust Encycloepdia, ‘The History of Swastika,’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/history-of-the-swastika.

The German Cross (Nazi-Germany),’ https://www.identifymedals.com/database/medals-by-country/germany-medals/the-german-cross-nazi-germany/

Holocaust Encycloepdia ‘The German Churches and the Nazi State’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-german-churches-and-the-nazi-state

Holocaust Encycloepdia ‘Dietrich Bonhoeffer’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/dietrich-bonhoeffer

 Holocaust Encycloepdia Martin Niemöller: Biography’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/martin-niemoeller-biography



[1] Holocaust Encycloepdia, ‘The History of Swastika,’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/history-of-the-swastika.

[2] The German Cross (Nazi-Germany),’ https://www.identifymedals.com/database/medals-by-country/germany-medals/the-german-cross-nazi-germany/

[3] Adolf Hitler, Mein Kampf, Trans.by Thomas Dalton (Redpill Action Publication, 2021), 551

[4] Eberghard Bethge, Dietrict Bonhoffer (New York: Harper & Row, 1970), 191.

[5] Richard Pierard, “Radical Resistance,” Christian History 10, no 4 (1991):30.

[6] J.S. Conway, The Nazi Persecution of the Churches 1933-1945 (New York: Basic Books, 1968), 48.

[7] Erwin W Lutzer, Hitler’s Cross: How the Cross of Christ was used to promote the Nazi Agenda (Chicago: Moody Publishers, 2012),  kindle 1514 of 3372.

[8] Erwin W Lutzer, Hitler’s Cross…,  kindle 1908 of 3372.

[9] Holocaust Encycloepdia, ‘The German Churches and the Nazi State’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-german-churches-and-the-nazi-state

[10] Holocaust Encycloepdia, ‘Dietrich Bonhoeffer’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/dietrich-bonhoeffer

[11] Holocaust Encycloepdia, ‘Martin Niemöller: Biography’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/martin-niemoeller-biography

SHARE

Author: verified_user

0 comments:

“Thanks for your feedback! I’m glad you found the post helpful.”