Wednesday, 12 August 2026

Hitler Kraws le Ringtu Nun

SHARE

Hitler Kraws le Ringtu Nun

Pastor Johny Laldinthar F Tusing,

Published in Hmar Christian Fellowship Pune, Silver Jubilee Souvenir (2001-2026)

Thuhawngna

Hmar Christian Fellowship Pune (HCFP) in kum sâwmhni panga hmêl lawm um tak el a lo hmu el ta hi a ropuiin lâwm a um hlê. Hi chen mi huoitu Lalpa Pathien chu inpâkin um raw se. Hi Silver Jubilee le inzawma Souvenir buotsaia um hi lâwm um ka tia, ‘Hitler Kraws le Ringtu Nun’ ti thupui hmangin Indopui Pahnina khawvêla vuong kîrin darthlalang anga mani (ringtu) hringnun in enfiena dingin hi thupui hi ei ziek a nih.

1.    Hitler Kraws

Hitler Kraws chu Swastika a nih.  Adolf Hitler in Nazi flag sinsiena pawimawtaka a hmang hma kum 5000 hma dai ta khan Swastika hi tienlaia sinsiena pawimaw taka hmang a lo ni ta hlak. Swastika ti thumal hi  Sanskrit ‘svastika’ ti an’thawka lâksuok, a umzie chu ‘vângneina’ amanih ‘hlawtlingna/hamhatna’ tina a nih. Hitler in kraws inkawkal a hmang dân hi Eurasia ramhaia kum 7000 liem taa ‘vân boruoka nisa inher’ inentirnaa anlo nei ta niin an hril hlak. Vawisûn chen hin Hinduism, Buddhism, Jainism, le Odinism haiin an la hmanga, anla ngaina hlê. Abîkin India ramah ‘vângneina, hlawtlingna, hamhatna’ sinsiena in Temple le an inhai ah an la hmang zinga, South Asian rambung a dâm, Europe rama khawm hieng anga hmangtu an la hahnem hlê.[1]

Kum 1920 lai dai ta khan Hitler in Nazi flag le Swastika hi a lo riruong dai taa. German lalram (reich) flag sinsiena dingin a dum, a sen le a var in a hung keikawp ta a nih. Official takin September, 28, 1941 khan Nazi flag dingin a hung hmang an a nih. German awng chun Hakenkreuz ( hooked cross)’ ti a nih.[2] Hitler in ‘Mein Kampf’ lekhabu a zieknaa chun, ‘vawi tamtak ka lo induong hnungin Nazi flag hi ka hung sukfel taa; flag chu rawng sen a na, a lai taka a vâra inkuol sûnga swastika um a nih. A lien dân le a sa dân chena siem vawng a nih. Hi flag hi German mi chun a suong tak ding a nih. Hi sinsiena hi German mi indiktak Aryan chun ropuina tarlangtua neiin Judahai dâm, Nazi Germany hmêlmahai po po a tukdei ding a nih’ a tih. [3]

2.   Hitler Kraws Swastika hmangin Kohran a nghawng dân

Hitler in German ram le a hnam sansuok tumna le a rorêlna sukdetna dingin ram ta dingin thilha tamtak a hung thawa, ram sukhmasâwna, siemhatna khawm theitâwpin a thaw leiin mi a hîpin, mi ringzo a kaia, a thuhne thei vieu el. Kohran chen a thuhnuoia a hung sie el ta a nih.

2.1.         Kohran a hlêm

Kum 1933 khan Magdeburg Cathedral (Biekin) a dean Dr. Martin chun, ‘hi sinsiena sawisêltu le deusawtu taphawt chu German sawisêltu le hmusittu a ni, maichâma swastika flag hin beiseina a pholang’a tih.[4] Germany kohran pulpita inthawk ngeiin Hitler ngaisângna le inzana a pieng suoka, ‘German mihai ta dinga sandamtu (savior) [Hitler] a hung suok tah’ anti hiel.[5]


August 30, 1933 khan Pastor Julius Leutherser chun, “Hitler fe thlengin Krista ei kuomah a hung…a lungril nghetna, a ringna le lungril fîm taka mi dâwnril a nina…sandamtu in a mi hmusuok tah…thil pakhat char thaw ding ei nei chu German ei nina vawnghim tlat a ni, Kristienna nêkin hi hi ngaipawimaw ding a ni…”a tih.[6] Hitler khan kohran kha a hlem hne hlê ti ân hriet thei. Swastika kha Kraws nêkin Pastor tamtakin an ngaina lem tlat. Pathienin a tuma a ko hran, a sie tum ngei khan Nazi rorêlna suol chu an pawm lem tlat. Swastika, Kraws anga cheibâwl, kraws puopa kha Kohran in a ngaisâng lem a nih. Ram ropui indina thohar nâwka German mihai suknui nâwk dinga an mitthla lei a nih. April 1, 1933 in Hitler in Judahai po po sumdâwngna a ditnaw zie inentirna (boycott) a neinaa khawm khan German kristienhai in an thlawp tlat a ni kha. Germany ta dinga ha chu Kohran ta dinga ha angin an hril sâwngin pulpit chenin an khêkpui hlak. Germany-ah Kristien hi Protestant hi hmun thuma he hmun hni lai an nia, Catholic hi hmun thuma hea hmun khat anni ve thung. [7]

Sep.5-6, 1933 khan Synod Inkhâwmpui lien Berlin-ah nei a nia, hi Synod hi ‘The Brown Synod’ ti a nih. Pastor le kohran huoituhai chu hi inkhâwmpuia hin Nazi uniform hâkin Nazi Salute (Heil Hitler) an thaw hiel a nih. Hi taka inthawk hin Pastor tamtakin kohran an suoksan hrim a nih.

2.2.       Kohrana inhena a siem

Kohran hlêmin a um taa, Hitler hun laia Protestant Kohran inzawmkhâwm lientak chu German Evangelical Church,  28 regional churches (Landeskirchen tia hriet) inzawmkhâwm an nih. Reformation-a inthawka suok vawng Lutheran, Reformed, le United kohran an nih. Hi kohran hi uongthau takin ‘Deutsche Christen (German Christians)’ tia inko ngat an nih. Hi kohran hin “positive Christianity” ti hi a khêkpui nasa hlê bawk. Hi kohran inzawmkhâwm a hin Johan Heinrich Ludwig Müller chu Reichsbischof (Reich Bishop) dinga thlang tling a nih. Hitler a uichal, Pastor lemchangtu (puppet pastor) kohran nina indiktak hreloa thuneina (power), neinungna (wealth) le hamhatna (prosperity) hnawttu a nih.[8]

Kohran zeding indiktak inhmanghai dolêttu Kohran khing tieng an lo ngir ve zing el. Kraws indiktaka kengkawa tuor huoma chânna nasatak leh intlawntu kohran chu ‘The Bekennende Kirche (Confessing Church)’ ti an nih. Hi kohran hin thupuong anneia, an thu puongsuok chu ‘The Barmen Confession of Faith’ ti a nih. Hi Thuring Puongsuokna hin ‘Kohran chu Pathien (God) le Pathien Thu (Scripture) a chau antuklût ding a ni, khawvêl thuneina le Führer [Leader-Hitler tina] hi ni lovin’ tiin dettakin an pawm a. Hi Kohran pâwla hin Pastor huoisen le theologian Dietrich Bonhoeffer le Martin Niemöller haiin an inrawi a nih. [9]

Bonhoeffer hi July 20, 1944 khan manin a uma, Berlin, Gespato (the Secret State Police) intângnaa khum a nih. February 1945 khan Buchenwald concentration camp tieng an huoia,  April in Flossenbürg concentration camp ah an sie nâwka. April 9, 1945 khan an khaihlum ta a nih. Ama ruol hin a unaupa Klaus Bonhoeffer le a hnaivai sûng-le-kuo Hans von Dohnanyi le Rüdiger Schleicher khawm an that bawk a nih.[10]

Niemöller ruok hi chu vawi tamtak man in a uma, Concentration camp hieng  Dachau a dâm, Sachsenhausen a dâm khum a ni a, Political prisoner in kum 8 sûng khum dinga thiemnaw chang a nih. May 1945 khan Allied force haiin Nazi an tukdei khan insuo zalên a nia, March 6, 1984 khan kum 92 mi niin Wiesbaden, West Germany a thi ta a nih.[11]

3.   Hitler Kraws le Ringtu Nun

Rom 12:2a, ‘Hi khawvêl dân ang hin um naw unla, Pathien dit zâwng a ha le lâwmtlâk le ha famkim chu in hriet chieng theina dingin, in lungril a thara umin, hung danglam lem ta ro khai’ a ti angin khawvêl dân hi Bible vêkin a mi hrilfie; ‘Khawvêla thil um po po, tisa châkna dâm, mit châkna dâm, dam sûng ropuina tehlêm dâm’ (1 Jn.2:16).

Hitler kraws Swastika hmangin ringtu tamtak Pastor (puithiem) hangsa in hlêmin an uma, pawthmanga umin, suola huoilûtin an um a nih. Damsûng ropuina tehlêm in an mit a sukdela, hîp hmangin an um leiin ‘Hnuoi machi in nih’ ‘Khawvêl var in nih’ ti khawm hre talo khawp hielin dawivêtin an uma, an alna inhmangin, khawvêl var an nina thup hmangin an um a nih.

Vawisûna ringtuhai abîkin khawpuia (metropilitan) a chêng le khawsahai hi Hitler Kraws Swastika hi Indopui pahnina lai angin ei hmu ta naw el thei. Amiruokchu, hieng ang Swastika angna neia mi zawrtu, mi hlemtu, mi thlemtu, mi sukbuoitu hi a la um zing a ni ti hi ei hrietzing ding a nih.

‘Khawvêl thil (wordliness)’ hi henkhat chun langthei thil (external) anga ngaina a um hlak; ei inthlawppui mihriemhai (peers), ei fena hmunhai (places), ei thilthaw (activities). Langthei thila inan ni lovin sungrila (internal) bûkhuor a ni lem. Mihriem lungril put dân (atttitudes) an’thawka inan vawng a nih. ‘tisa châkna’ hi taksa nuom zawng thaw nuomna, taksa suklungawina (gratifying) a nia; ‘mit châkna’ hi ei thil hmuhai inhnarna, nei nuomna, khawvêl thil (god of materialism) chibai bûkna a nia, ‘damsûng ropuina tehlêm’ hi a puopa, a tehlêm, chapona le uongthauna nei dinga ngirhmun insâng, chan hatna le hamhatna ban tum awk awk, hnawt lawm lawmna a nih.

Hienghai hmang char hin Evi kha rûlin (satanin) a thlêm a nia, chuongang bawkin Isu kha thlalêrah thlêm a ni bawk. Setan tactic hi a la pângngai zinga, hienghai hmang vekin a mi la bei zing (tactical strikes) a nih.

Hitler hun laia ringtuhai, kohran kha hieng ang hmang char hin ‘Hitler kraws Swastika’ hmanga thlêm anni a, tlûkna-in anhmang pha der a nih.

‘Tisa châkna’ hmangin Kraws hi ei inphatsan am aw? Nupa nisi lova nupa ang ela khawsa, um hmunkhat (living together; cohabitation) inphalamna nei der ta lo, inthiemnawna khawm nei hran chuong lo eini chun Hitler Kraws Swastika in a mi dawivet nîng a tih.

‘mit châkna’ hmangin khawvêl thil ei mitin ei hmuhai hin a mi sukchau el am, chibai bûkna in anchang lem am? Deutsche Christen tia kohran intiveitak Hitler kraws Swastika hnuoia kûna chibai bûktuhai ang khi ei ni el am? Khawpuia zalênna ei nei lei ringawtin mitinvaina (chienglo ruoi) in hun ei hmang el am aw?

damsûng ropuina tehlêm’ hin ei sinthawnaa depdêna antlun el am? Ringumnawna, indiknawna, hamhatna ding a ni phawt chun Krista khawm sira hnâwla, mihai hmuhawia insukthlarau mi nâwk ang lawi si, ringtu hatak anga insuknâm nawk ang lawi si eini chun Isu’n Pharisaihai le dân inchûktirtuhai kha ‘vervêkhai’ a tihai ang kha nîng ei tih. Vervêkhai chu ‘hypocrites’ ti a nih. Hypocrites chu Greek awngin ‘hupokrites’(ποκριτής) ti a nia, ‘lemchangtu (actor)’ amanih ‘hmaikâwr buntu’ tina ang a nih. ‘Mani nina tak thupa thildang daia insuklang’ tina ang a nih. Lutheran pastor ni ve bawk Theologian-a insâl Ludwig Müller in Reichsbischof (Reich Bishop) nina; ngirhmun ha le chanvo ditum tak Hitler thuneina inawmpuitu ang khi eini chun mi lungsietum tak eini ding a nih. Hitler a thi hnungin Müller hi beidawngin 31 July 1945 khan Berlin ah ama le ama anthat (suicide) a nih.

Tirko Paula in ‘khawvêl dân ang hin um naw inla’ a ti hin Isu Krista chanchinha le inpelsawl, Pathien Thu le inkal thil hrim hrim hieng inhawtirna (pleasure), rothil (possession), chanvo ha (status) hai hi hnawt loa, bânsan le mâksan dingin ami ti a nih. Hitler kraws Swastika leia Kohran le ringtuhaiin an lo suksuolna kha ei sunzawm naw hrâm nuom a um.

4.   Lunginsietna Man Tam Ringtu Hringnun

Khawvêl hi a châkna pumin a bohmang zing a nih, Pathien ditzawng thawtu ruok chu kumkhuoin um zing a tih (1 Jn.2:17). Khawvêl thil hrim hrim hi sâwtdailo, detlo le hlunlo (temporary) a nih. Ei chengna khawvêl ngei khawm hi hlunlo ding a na, Pathienin a siemthar hun la tlung a tih. Hi damsûng tawite hun, hlunlo rama hin khawvêl boral ruola boral ding tamtak hin mi huoihmang pal a ti inlau a um hlê. Hitler kraws swastika hi ei kâwl le kieng, ei sîr le vêla hin fâk ding zawngin an vêl ruoi a ni ti ei hrietzing nuom a um.

Dietrich Bonhoeffer chun ‘Pathien dit zâwng a ha le lâwmtlâk le ha famkim chu in hriet chieng theina dingin, in lungril a thara umin, hung danglam lem ta ro khai’ ti hi a hrietzing leiin ama mimal hlawkna ding khawm tlânsanin, a chan hatna ding le a hamhatna dinghai po po chu teploa ngaiin Pathien dit zâwng a ha le lâwmtlâk le ha famkim tieng chu en zingin a thlang lema, hun khir le hun rinuma khawm, a lungril a thara umin a danglam lem a nih. The Cost of Discipleship ti lekhabu kum 1937-in a zieka, Christianity Today chun ‘lekhabu ha’ laia a thlang, ‘mi tamtak thuhnê thei lekhabu’ tia a pawm a nih. Costly Grace le Cheap Grace ti a zieka. Kuhi vawisûn chena ei darthlalang ding chu a nih.

4.1.        Lunginsietna man tam

Pathien Thu ang taka nun khal, tuorna le chânna nisienkhawm Krista cheldet tlata ringna kalchawina a nih. Nina insangtak, ngirhmun hat le sum le pai chânnaa khawm Krista chel tlatna nun chu Lunginsietna man tam chu a nih. Kross chu thina inentirna a nia, chu Kross suongtuhai Tirko Paula le Tirko danghai ngei khawm thi chena ringumin an zuina tak hi Lunginsietna man tam chu a nih.

4.2.       Lunginsietna man tlâwm

Kohran ta dinga hmelma iumtak chu lunginsietna man tlâwm hi a nih. Man neilo, hlutna neilo lunginsietna a nih. Lunginsietnaa Sandam ei ni zie chu Eph.2:8a ei hmu. Amiruokchu, hi lunginsietna hmang suolna tak el hi a ni ‘Lunginsietna Man tlâwm’ Bonhoeffer in a ti chuh. Lunginsietna hmaikâwra hmanga khawvêl inchalrempuina, khawvêl thila mit sukdelna, khawvêl hmangaina nun a nih. Suol khawm iengma loa ngaia, nun hmangna a nih. Thil man tlâwm reng reng a tlo ngai nawh. Man tlâwm chu hlutna nei lo awngkam a nih. Lunginsietna man tlâwm chu Bazaara man tlâwma thil zawra um ang a nih. Ser le sâng (sacrament), suol ngaidamna, sakhuona hringnun man tlâwmtea zawrna le inphatsanna nun a nih. Pathien Lungsietna hril uor sia, Hnungzuitu indik um si lo nun hi Lunginsietna man tlâwm chu a nih.

4.2.1   Kraws boa lunginsietna (Grace without Cross)

Kraws chu tuorna an entira, Kraws chu inpekfairêtna (insukruokna) nun a ni, Kraws chu muolphona a na, Kraws chu damna a nia, Kraws chu Intlanna (sansuokna) a nia, Kraws chu Pathien kuomah mi’n tlungtirtu, a naua a mi’n bûk theina Pathien hmangaina tarlangna a nih. Lunginsietna hril uor vieu si, Lunginsietna ngaina hmêl vieu si- Nuna Kraws hmu ding um lo, Kraws inentirna inlang ta der lo, tuorna, chânna, inpêkna, um ta der lo. Khawvêl thil inchalrempui, intlawnna, khawvêl dân anga nun khalna tak el hi a nih- Kraws boa lunginsietna chuh.

4.2.2. Isu Krista boa Lunginsietna (Grace without Jesus Christ)

Krista inlalna rêng rêng chang ta lo hringnun a nih. Simna hang lova Pathien ngaidamna hnawt, Simna hang loa piengtharna, Nun inthlangdamna um der lova ringtua insâl hi a ni Krista boa Lunginsietna chu.

Tlipna

Kum 25 Silver Jubilee hmangtu HCFP memberhai le tiemtuhai po po Krista hnung ei zuina kawnga lunginsietna man tam, tlo le det hi pawmin zui tlat ei tiu. Hitler kraws swastika ang mei meia sukhnînga, lungsietna man tlâwm hringnun neia inphatsanna nun nei lo dinga ei insukhrât a pawimaw hlê.

Thulâkna Hnârhai

Lekhabu

 Bethge, Eberghard. Dietrict Bonhoffer. New York: harper & Row, 1970.

Conway, J.S. The Nazi Persecution of the Churches 1933-1945. New York: Basic Books, 1968.

Hitler, Adolf. Mein Kampf. Trans.by Thomas Dalton. Redpill Action Publication, 2021.

Lutzer, Erwin W. Hitler’s Cross: How the Cross of Christ was used to promote the Nazi Agenda. Chicago: Moody Publishers, 2012.

Pierard, Richard.“Radical Resistance,” Christian History 10, no 4, 1991. [Journal]

 Internet

 Holocaust Encycloepdia, ‘The History of Swastika,’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/history-of-the-swastika.

The German Cross (Nazi-Germany),’ https://www.identifymedals.com/database/medals-by-country/germany-medals/the-german-cross-nazi-germany/

Holocaust Encycloepdia ‘The German Churches and the Nazi State’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-german-churches-and-the-nazi-state

Holocaust Encycloepdia ‘Dietrich Bonhoeffer’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/dietrich-bonhoeffer

 Holocaust Encycloepdia Martin Niemöller: Biography’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/martin-niemoeller-biography



[1] Holocaust Encycloepdia, ‘The History of Swastika,’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/history-of-the-swastika.

[2] The German Cross (Nazi-Germany),’ https://www.identifymedals.com/database/medals-by-country/germany-medals/the-german-cross-nazi-germany/

[3] Adolf Hitler, Mein Kampf, Trans.by Thomas Dalton (Redpill Action Publication, 2021), 551

[4] Eberghard Bethge, Dietrict Bonhoffer (New York: Harper & Row, 1970), 191.

[5] Richard Pierard, “Radical Resistance,” Christian History 10, no 4 (1991):30.

[6] J.S. Conway, The Nazi Persecution of the Churches 1933-1945 (New York: Basic Books, 1968), 48.

[7] Erwin W Lutzer, Hitler’s Cross: How the Cross of Christ was used to promote the Nazi Agenda (Chicago: Moody Publishers, 2012),  kindle 1514 of 3372.

[8] Erwin W Lutzer, Hitler’s Cross…,  kindle 1908 of 3372.

[9] Holocaust Encycloepdia, ‘The German Churches and the Nazi State’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-german-churches-and-the-nazi-state

[10] Holocaust Encycloepdia, ‘Dietrich Bonhoeffer’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/dietrich-bonhoeffer

[11] Holocaust Encycloepdia, ‘Martin Niemöller: Biography’ https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/martin-niemoeller-biography

SHARE

Author: verified_user

0 comments:

“Thanks for your feedback! I’m glad you found the post helpful.”