Friday, 14 August 2026

ISU KRISTA HUNG NÂWKNA LE HUN NUHNUNGA NUNGCHANG DING

ISU KRISTA HUNG NÂWKNA LE HUN NUHNUNGA NUNGCHANG DING

ISU KRISTA HUNG NÂWKNA LE HUN NUHNUNGA NUNGCHANG DING

Mi tamtak in hrillâwkna thu hi suizau taluo amanih hril râwn taluo lo dinga inchûktirna hi a lo um rawp hlak. Tamtak chun Chanchinṭha (gospel) hi ei tinzâwn tak ding le ei buoipui tak ding niin an ngaia, chun, nitin ringna kalchawina tieng hi ei buoipui tak ding niin ngaidân nghettak an nei bawk. A’n dikna chin um sienkhawm, Bible a hin hrillâwkna a tam el si a. Bible pumpui Genesis a inthawka Thupuongsuo bu 66 hi Pathien Thu, Pathien inthuokkhum le inkhel theilo Pathien Thlarau Inthienga pêk a ni ti le thuneitu insângtak a nih tia pawmtu hai ta ding chun hrillâwkna thuhai hi fekân/bawkân el ding chu a ni nawh.

Isu Hung nâwkna ding thua thiltlung dân ding le a hun thua (event & timeline) hieng Rapture, Rinumna hun, Kum sâng rorêl hai hi Evangelical kohran sûnga ngei  khawm ngaidân an kal nasa hlê, ei kâwl le kienga um Kohran lientak pakhat khawm hin ‘Thupêng Dang Dangte’ ti huong sûnga an sie el hi a mak hlê.

Hun Tâwp inchûkna (Eschatology) hi ziek ding tamtak a um a, suizauna le Theologianhai tukver an’thawka hrilzau ding khawm a tam hlê a nih. Kohran dang dang ngaidân/pawmdân inpelsawl tamna pâwltak chu Eschatology hi a ni leiin ei pawm dân a hin ei fie tâwk a ṭul a nih.

Bible inchûktu le Pastor ni bawk pakhat chun ‘hrillâwkna thu hrim hrim hin mi lungril a sukchiâi in mi a sukbuoi hlak leiin mi tamtak hringnun a tawkbuoi hlak bawk leiin, a hril ngai naw thu a hrila’, an hotupa (professor) chun ‘ekhai chuonga i ti chun, mî sukbuoi theitu ding, Bible a hin a tam hlê ding a ni chuh” a ti pek. A hril umzie chu, ‘hrillâwkna thu hi Bible in a hril râwn el sia, chuonga buoina ding a ni chun buoina ding a tam hlê ding a ni’ tiin a dawnlêt a nih.

Bible a hin Isu Krista Hung nâwkna a pawimaw zie chu Biblea inthawkin fie taka hriet thei a nih. Bible in a ngaipawmaw êm êm hi Kohran khawm in a ngaipawmaw a ṭul hlê. Bible bu hmasâtak Genesis a Enok ngei khawm khan a lo hrillâwk hieu a nih, “Enok, Adama inthawka pasarina chun a hrillâwk a, ‘ngai ta u’, Lalpa chu a mi inthieng sîng khathai leh a hung: mi po po chunga rorêl ding le…” (Juda 1:14-15f).

Daniel ngeiin Hun Nuhnung a thitlung dinghai a hrillâwkna a tam êm êm a, chuhai laia Isu Krista Hung nâwk ngei ding thu hieng hin a lo hmu, “Mi pakhat mihriem naupa ni âwm tak vân sûmhai le um a hung a, Ama hmaa chun an hung ṭhuoi a. Chun, ama chu mi po po le hnam po po le ṭawng tinrêngin, A rawng an bawl theina dingin a kuomah chun Rorêlna dâm, ropouina dâm, lalram dâm an pêk a, a Lalram chu chatuon lalram bo ta ngailo ding le A ram suksieta um ta ngailo ding chu a nih” tiin. Ei Lalpa Isu Krista ngeiin Olive a Thuhrilna (Olivet Discourse) a chieng êm êm in a lo hrillâwk bawk. “kâwl saktieng a hung inlep a, thlangtieng chen khawmin ân lang hlak. Mihriem Naupa hung nâwkna chu chuong ang chu a ni ding a ni si a…. chu pha chun Mihriem Naupa inchikna chu vânah inlang a ta, chun, hnuoia um chi tinin an âwmhai chum an ta, Mihriem Naupa hi thilthawtheina le ropuina nasatak leh vân sûm chunga hung hmûng an tih” a tih.

Ei Lalpa Isu Krista hung hmasak khan chu inrieng taka hung in Mary le Josef bâka ran inah umhai bâk khan chu an hriet naw ti inla hril suol kher naw mei nih. A hung nâwk hunah ruok chun mitinin khawvêl pumpui huop in a ropuina hmu tâng an ta, a thilthawtheina suklangin um a ta, a Lalram in tawpintai nei ta naw nih.

Isu hung nâwkna inchîkna tamtak um laia pakhat chu Nungchang inhmangna/hmawnna (Moral Decay) hi a nih. Mat.24:37, “Chun, Noa damlai ang bawk khan Mihriem Naupa hung nâwkna chu nîng a tih” a tih. Gen. 6:5 a chun Mihriem rîtlona ei hmu, “Chun, LALPA chun hnuoia hin mihriem suolzie chu nasatak a nih ti le, a lungril ngaituonahai hrim hrim chu suol ruok a nih ti a lo hriet a..” tiin mihriem suolzie le mihriem ngaituona hrim hrim khawm suol a ni leia Pathien lungsenna tlungin tuilêt nasatak a tlunga sukbohmangin an um hiel. Noa hai sûng ang bawkin Kohranhai chu sanhim/sansuok nîng an tih. Ama ringtu dama lo la um zinghai hi boruokah Lalpa tuok dingin sûm laiahai khin zuk lâkin (Rapture) um ei tih. Hi lei hin Rapture hi Pathien Sansuokna Ropui (God’s Rescue Mission) ei ti kha.

2 Tim.3:1-5 a hun nuhnunga nunchang ding a lo hrillâwk hi a tlung indik ta zing el. Nungchang inhmangna le hmawnna hi hmuthei le hriet theiin hnaitea ei banphak tah. Tirko Paula chun, “Mani inhmangaitu dâm, tangka ngainatu dâm, intivei dâm, chapo dâm, Pathien hrilsetu dâm, nu le pa thuawinaw dâm, lâwm nachang hre naw dâm, inthiengnaw dâm, hmangaina insiengpui nei naw dâm, mi nunrâwng dâm, hêktu dâm, insûm thei naw dâm, mi ṭium dâm, ṭhat nuom der lo dâm, vervêk dâm, thuhnung dâwn naw dâm, innghaihlu dâm, Pathien hmangai nêka mâni lâwmna chau hmangai lemtu dâm, Pathien ngaisak hawina nei an ta nisienlakhawm, a thilthawtheina chu awi naw ni hai” a ti  nunchang a hrilhai hi ei umna le insûnga chen a hluor tah. Miss Mizoram 2014 Sawmi Chhakchhuak in Pathien a hrilsie in, intivei le chapo taka Kristien sakhuo a hrilsietna hi a mi barakhai hlê: ‘Isua Kraws ah an khengbe tia vawiina kan hriatlâr êm êm kha chu…Isua a ni lo, an khengbet kha Ari Habi, Jerusalem mi, Hebrai mi’ a ti dâm. ‘Christ Consciuosness-12D Frequency Level Consciousness’ ti thu dâm, ‘Isua kha Jesheua, Melkizedek chu chu a race hming, a hnam hming a ni, chu chu Isua diktak a ni a, kum 39 a niin Terah-a a ascend, khawvêl hi Essential Mechanic zirtur turah a rawn kal avangin ama ngei paw thi lovin tuma’n an khengbet lova, a ascend a nih, an khengbet kha chu Ari Habi a ni’  ti dâm,  Communism hi induh lo ti raw u, China te hi Communist country in ti a, an sawrkâr in mipui a control in ti a, induh lo êm êm a, pâwn lam a thlîr ringawt chuan, Bible in mipuite a control dân hi Communism le eng nge danglamna a neih. Psychological warfare a ni a, in taksa kha China sawrkâr angin rawn control lo mahse, in rilru pawimawh lutuk powerful lutuk in ngaihtuana zâwng zâwng a rawn control vek si chuan, zalênna a awm lova, intluktlângna a awm bawk lo, sual anga inngaihtir che in, tunah paw pian hlim aṭanga sual kan ni ti Bible in a mi hrilh dân chuan…. pathian puitlin lo pathian tak tak ni lo, pathian siam chawp in i pian tir aṭangin sual a ti che”  a tihai dâm hi tulaia ei ṭhalaihai in an ngaithlâk le an mit ngeia a thuhrilna an en zing el ta chu a nih. ‘Sex hi Sacred Energy Xchange a nih’ a ti bawk. Hieng ang ngai dân le pawm dân mak tak eini lai ei um el ta hi a vangduoi um thlâk hlê.  Nu le pa thuawi nuom der lova tangka ngaina leia inzawr ang hiela nun khawhlona a nei dâm, insûmna le intîmna nei der lova nuhmei pasal inpâwlna a tlânginsampui dân dâm, a thil hril dân hrima Pathien Thu hrie le ngaisak hawina tak nei si ṭhat nuom der lo vervêkna dâm, thuhnung dâwn lova an ngaihlutna dâm hi Bible-a a lo inziek vâwng tasa a nih.

Nunrâwng taka hringna inlâkpêkna dâm, India lem hi chu inhêknaa sip a ni deu tak tah. Nei inang inneina, nau sukthlâkna, nupa inṭhena, inruithei sal a intângna, hurna le uiretna suol, milim biekna, satan biekna le a dang dang a hluor ta êm êm.

Hun ler tienga um chu ei ni tah. Entlangna (telescope) hrâttak ang el in, Bible hrillâwkna hi hmufie theiin a um zing tah. Isu Krista chu Lal a ni a, thilsiemhai po po chungah rorêl ding a ni zie hi a la tlung ngei ding a nih. Pathien lekhabu inthieng ziektuhai in Pathien mihai, Krista ringtuhai an lo inbuotsai lâwk a, hieng thu hi hriet naw an nuom naw leiin, a thutaka fel takin a mi lo hrillâwk pei hieu a nih.

Krista in “Kei Alpha le Omega, a Hmasatak le a Nuhnungtak, a Bul le a Tâwp ka nih” (Thup.22:13) a ti angin ama ngei chu tâwpna intluntu nîng a ta, chu hun chu a hung nâwk hunah a famkimin sukdik a tih. A Hung Nâwk pha chun Lala ṭhungin ama ngei chu rorêltu nîng a ta, ‘Lalhai Lal Hotuhai Hotu’ niin chatuonin rorêl tâng a tih.

Isu Krista hi a hung nâwk ngei ding a ni ti hi eini Ringtuhai Beiseina Hring (Living Hope) a nih. A hung hmapo chu kîr rêl lovin, ringnaa mi huoisen lo fe tahai anga ei nitin nun (hun hmang dân) hi fîmkhur taka kalchawia fe diem diem a, inhlem lovin tiemchin tieng pan ṭal ṭal dinghai ei nih. NT Wright chun, “Hmatieng (future) ei umna ding thlîr zingin ei vawisûn hun (present) hi ei hmang ngei ding a nih” a ti angin Isu Hun Nâwkna thlîr zinga, nun ei khal nuom a um. A hung inlang nâwkna (appearing) beiseituhai po po chun felna lallukhum ei la chang ding a nih. Satan le a thilthawtheina Krista kaltu (Antichrist) dânbawsiepa (lawlessness) chu Krista Hung nâwk pha chun chatuonin hnebân in a um ta ding a nih. 

Hun Inchiknahai- The Sign of the Times

Hun Inchiknahai- The Sign of the Times

Hun Inchiknahai- The Sign of the Times (Mt.16:3)

(20 May, 2021, 3KM, Garampani, Assam Mission Field ah kan posting laia Article ka ziek a ni a, ṭhenkhat hi chu ṭhe khatnaa ziek um met met khawm a um. Ziek dân ang anga sie el a nih.)

Inzinmi ei ni chun lampuia inchikna(signs) pawimawzie hrie ngei ei tih. Khâwlaia um am ei ni â? Ei tumram tlungna dingin ieng chen am hmabâk a la um â? tihai hi awlsam takin ei hriet thei. Lamlien a Inchikna (sign) hai hi inzinmi le lampui hrawtuhai ta dinga, tluong le damtaka ei tumram tlung theina ding an nih.

Khawvêl ei khuol inzinna a khawm hin Inchikna (Sign) hi ei ngaipawimaw naw a ni chun la boral ngei ei tih. Pathienin lamțhuom tinah inchikna a mi siempêk a, chuong inchikna hmangin khawlaia um am ei ni â? Khawtienga fe am ei ni? Tihai hi chiengdawt in a mi hrilpêk.

Ei thuring Bible a hin chuong inchîknahai chu indikthlapin a tlunga, a la tlung pei ding khawm tamtak a um. Inchikna tamtak hmuthei le hriet theiin ei khawvêl hi a’nher peia, inher zing bawk a tih. Khawvêla thiltlunghai hin hun tâwp chu ei pan pei an tah ti a mi hril. Middle East ramah buoina dâm, Russia le Iran hmalâkna le hmasâwn dan dâm. Nuclear ramthuom siemsuokna, globalization, sietrup tlunghai (natural disaster), natna le hri inleng (pandemic-pestilence and plague) hai hi ei lampui hrawnaa inchikna (sign) hai hi ei nuna ieng thu’m a hril ve a? annawleh ei hmu țhel lem el am?

Țhalai tamtak le mimir khawmin hiengang tinzâwna thuhril le thuziekhaihai hi, nghawkum le ngaipeinawna dâm, a tlung ding rênga ngaiin ngaizamna ei nei pei tah.

School ah rawngbâwl kan ni leiin nitina kan sin pawimawtak chu School kai a nih. April, 30, 2021 khan Pawl 8 hnuoitieng po inchûkna hmun khâr dingin Assam sawrkâr in thusuok a siema, Class-8 hnuoitieng po chu châwl kan puong zui nghala. May 5, 2021 in inchûkna hmun po po khâr vawng dingin thusuok thar a hung siem nâwka, Class-IX & X khawm chu kan khâr ta peia. Lungril sâwl le intar taka kan umlai, lekhabu tiemna hun țhatak ka nei thei ding leiin ka lawm rûk hlê el. School a thawk chu mi hrietlo hin sâwl a um in, ei hunțha po po hi a mi lâkpêk vawng ti inla suol kher naw nih. Ei khawvêlin a hmasuon mêk le ei tawng mêk ngaituo in Apocalyptic & Prophetic lekhabuhai ka tablet(e-device) a ka lo lâkkhawmhai ka en a, Father of Modern Biblical Prophecy an ti hiel Dr. John F. Walvoord lekhabu dâm, Apocalyptic & Prophectic Scholar Dr. Mark Hitchcock le Dr. David Jeremiah-hai lekhabuhai chu tiem dingin kan sukthlûka. Ni thum lai ka tiem tlut tlut a, ka hlawkpui hlê. ‘Inchikna Lekhabu’ ti ang dâm hi hmarțawng ngeiin ziekin hrillâwknahai hi suizauin, mâwl tak siin ziek thei nisien âw ti dâm ka suongtuo vâwng vâwng el. Kei hlakin ka zuk thaw el thei si nawh.

Ei Lalpa Isu Krista khan inchikna kha a hril rawp hlak. Țumkhat chu inchikna le inzawmin Pharisaihai le Saddukaihai chun ama fiena dingin vâna inthawka inchikna anni in entir dingin an hni a, Isu’n inhmatuoin a kâwk el taa,  khawmuol inher dân hrietna tienga insângtak nei (meteorologists ang) nihai sienkhawm,  hun inchiknahai (the sign of the times) an hriet fie thei der naw thu a hril (cf. Mt.16:1-3). A vawikhat hungna a khan inchikna an hmu țhel duoi a, Messie a ni ti khawm hre theilo hielin an mit an sukdel a nih. Hi ang bawk hin, Isu hung nâwkna dinga inchikna hmu thei derlo le hre nuom derlo hi ei pung deu deu. Tulai khawm thiemna tieng insângtak, hrietna tienga khawm inthûktak nei, Bible ah inchikna ruok chu hre nuom derlo ei tam êm êm tah. Matthai 24:4-28 ei tiem chun Isu’n a hung nâwkna dinga inchikna hrilin chuong inchiknahai chu ei Bible hmangin ei kuomah thawn tlungin (telegraph) a um a, ei hriet nuom naw ruok chun ei mawphurna nîng a tih. Luka 21:25 a chun vânah inchiknahai (cosmic signs) chieng deuin a mi hril. Isu’n ama hnungzuituhai chuh chuong inchiknahai chu na sit tlat dingin a mi hril.

Hieng inchikna ei hmu le ei hriethai hin lampui intluonin mi țhuoi sien, kho panga mi peihmangtu ni naw sien, ei tumram tluong taka ei tlung theina dinga inchikna ni mawl raw se. Hieng inchikna le inzawm hin ei hriet tlat ding chu- (1) ințhinaa hmanglo ding, thiltlung taphawt (every event) hun tâwp ding anga hril vûm rak hin Bible hrillâwkna a hril nêp hlak, (2) Khawvêl chanchinhai sie chunghnung hmasa lovin, Pathien Thu a hmasataka sie ding. Bible in iengtin am inchikna a mi hrilâ, ngaiven hmasa phawt ding (țhenkhat in thiltlunghai hi Bible ah iengtin am an zieka ti sui ei tum lem hi ei thawsuol rawp hlak, Bible in iengtin am a mi hrila ti hi thaw dân indik a nih- Scripture First (3) Inchiknahai hi Isu hung nâwkna (Second Coming) hrilna a ni tlângpui. Isu hung nâwkna (return) a hnai ta chun Rapture chu tlung thei zing a ni tah.

Rapture hi iengtik hunah khawm tlung thei zing (imminent event) a ni zie ei hril nghek tah. A tlung ding a ni ti chu ei hriet, amiruokchu a hun ruok chu ei hriet nawh. Mitkhapkâr lova tlung thut ding a ni khawvêl hi a barakhai hlê in a chiâi hlê bawk ding a nih (cf. Jn.14:1-3; 1 Kor.15:51-53; 1 Thes.4:16-18). Ringtuhai ruok chu Lalpa tuok dingin vân boruoka lâktungin ei um ding a na, rinumna hun ei tuor ta naw ding a ni leiin hi Pathien sansuokna ropui a ni hrim a nih. Dama lo la um zing ringtuhai in rinumna (Tribulation) an’thawka sansuokna a ni ding a nih. Chu umzie chu Rinumna (Tribulation) tlung hma in Rapture hi a tlung ding a nih. Hi hi a ni Pre-Tribulation ei ti tak el chuh. Ei pawm dân khawm a nih. Rinumna hun hi kum sari sûng âwng a ta,  rinumna hun tâwp tieng chenve (kum thum le chenve) hi rinumna râpthlak (Great Tribulation) ti a nih (ref. Mt.24:21). Hi hun sâwtnawte sung hin Krista Kaltu (Antichrist) in thuneina kengkâwng a ta, khawvêl sawrkârna, sumdawngna, sakhuona hi a thuhnuoia sieng a ta, khawvêl pumpui hi ama thuneina hnuoia um in sukrimsietna, hremna le suknawmna nasatak tlung bawk a tih. Hi hunah hin inchikna sahrang nambar neihai chau naw chun tûkhawmin iengkhawm an inchâwkin an zawr thei naw ding a nih. Chu nambar chu za ruk sâwmruk paruk a nih (cf. Thup. 13:1-18).

Hun nuhnunga thiltlung dan ding:

Isu’n a mithienghlimhai a lâwr(Rapture) (1 Thes.4:13-18) zoa hin, Krista rorêlna țhungpha (The Judgment Seat of Christ-Ringtuhai rorêlna-2 Kor.5:9-10; 1 Kor.3:10-15) um a tih. Hi rorêlna hi Rapture zo, Rinumna hun sûng, kumsâng rorêl hmaa tlung ding a nih. Hi rorêlnaa hin ringtuhai ei thaw ang sengin rêl pêkin um ei tih. Rinumna zoa hin a mithienghlimhai leh Isu hi a hung ta ding (Second Coming of Christ- Thup.19:11-21; Mat.25:31-46) a nih. Rapture zoa hin Rinumna hun hi iengtik hun taka ințan diem ana? ti hi chieng dawtin hriet ni naw sienkhawm karkhat hnung amanih thlakhat, kumkhat amanih nêka tam hnunga tlung ding ni ngei a tih. Hi Rinumna Râpthlaktak zoa hin Armageddon (Megiddo tlanga indona- Thup.16:13-16) Indona râpthlaktak tlung a tih. Hi zoa hin Setan hne/tukdei in um a ta, Krista Lalram indin kum sâng lalram (Millenial Kingdom- Thup.20:1-8) um tâng a tih. Hi zoa hin  Lalțhungpha vâra inthawka rorêlna (Great White Throne Judgment-Ringlotuhai rorêlna- Thup.20:11-15) um a tih. Setan le a rawihai thiemchanglo hai popo chu meidil ah pei in um tâng an tih. Vân thar le Hnuoi thar (New Heaven and New Earth- Thup.21-22) umin Chatuon (Eternity) a ni ta ding a nih.

Rorêlna pahnihai a inthawka ei hriet ding- (1)  The Judgment Seat of Christ: Chatuon hun thlîr zinga Pathien ringumtaka zui ding ei nih, ei the ang pei ei sîk ding a nih (Gal.6:7), inhlêm lova Pathien mission a hin ei thaw fan fan ding a ni hrim a nih, chu thilțha thaw dinga siem a um ei ni leiin nghawk naw mei nih (Gal.6:9). (2) The Great White Throne Judgment: Hmatienga thil hung tlung ding hi hrezingin Simna lungril put-â Pathien pan-a, Chanchințha hi ring ding a nih (Mk.1:15); muongchang ta lo in hun țha sandamna hun hi bawpel lova Pathien zawng ding ei nih, chuongnaw chun thiemchang lovin chatuon meidil a pei in um ve hlau rawi ei tih. Isu Krista hung hun ding hi tûkhawmin ei hriet si nawh (Mt.24:36).

Rawngbâwlna Hmun 3KM, Garampani, Assam Mission Field  Kan Panna Lampu

Rawngbâwlna Hmun 3KM, Garampani, Assam Mission Field Kan Panna Lampu

Rawngbâwlna Hmun 3KM, Garampani, Assam Mission Field  Kan Panna Lampui

Covid-19 hripui inlêng lai nisienkhawm, Secretary Missions, Independent Church of India in kan rawngbâwlna ding tieng pan el ta dinga inhriettirna a mi pêk dungzuiin; Changer (October) tarik ni 4 Zân 8 vêl in Saikawt, Tuiṭhaphai suoksan in kan rawngbâwlna ding Carmel Standard School, 3KM, Garampani, Dima Hasao (Assam Mission Field) chu kan pan taa. Covid-19 boruok lum ṭhatlai a ni bawk leiin Check Post ṭhenkhat khat a harsatna kan tuok thei ding anga a’n lang leiin SP Office, Churachandpur a hai chen Addl.SP ka lo hang inhmupuia lekha pawimaw ka lo hang lâk dawk hrim a nih. Zânah suoka check post harsatna ding hmun haia zânah vêk tlan lut dingin kan in riruonga. 

Zân thlavai tak hnuoia chun kan sûngkuo mi 4 bâka driver 2; Zohminglien Zote @Zoa le Buonthangrum @Thangrum hai leh kan suok a, ruo a sur deu chap chap zinga. Kan hang tlân pei a, Bishnupur-Nungba By-pass Road a fe dingin kan insukhtluka. Ruo a sûr nasa hlé leiin lampui hmufie hlei theilo khawpin airawching a thaw a. By-pass lam lailungna lâitak Joujangtek phâk hma si lai chun mimkei (landslide) nasatak in, kan hmaa a hung bei ta thuta, tlangsîp tienga inthawka lung, pilchang le pilpawk intawl rì chu a râpthlák hlê; an ri deu hum hum a, ṭi um tak a ni ti hriet thei khawpin a hung in tawl thlaa, lung lien le chînhai chun lampui chen a hung deng tlung ta rum rum el a, kan khék tûor a, ruo a sûr nasa bawk, kan chiâi in kan phâwklêk nasa hlé. Kan nauhai pahni hlak an in bawr bawr a, kan keihar a, ruo a sûr nasa leiin motor kan back thei ta naw chun, a ṭul chun motor a inthawk tlânsuok (inchawmthlâk) el dingin tiin lungril kan nei a.

Kan Driver Zoa chun inhmawtakin hnungtieng a hei back tum nâwk a, vângnei in kan back thei a, a hei back ta char char a, ruobawhawk an ti ang chu kan sîra a hung inkhaw thla ta duoi duoi a. Mak danglam takin buoina um lovin hla fût a, a himna tâwka kan back tlung thei hnung chun chawmkhat kan nghâk a, second driver Thangrum chun torchlight chawiin fe thei ding ngirhmuna um kan ni am? tiin a va enkai a. Kan reng deu thaw in kan hu vâwnga, ruo a sûr nasa ém lei chun kan thuomhnaw, mattress hai khawm ruo in a denghu vawng. Fe el ding chun ṭium khawpin tlâng tienga mimkei ri chu a la nasa èl sih. Lungâwpinkaia beidâwng taka kan um lai chun, 'khawtienga in'thawk in am a mi ṭhangpuina ding hung tlung a ta? Ami ṭhangpuitu ding chu Lalpa, hnuoi le vân siemtu kuomah inthawkin hung tlung a tih' ti chau hi lungrila hung inlang chu a nih. 

Driver huoisen le thatho tak Pu Zohminglien @Zoa chun 'risk la tawp ei tah, tlân tawp el ei tih; ei suo ṭep ta leiin kîr nawk ding chun an khaw ta êm el' tiin kan motor chu hrâttakin accelerator a hei pék a. Tlâng tienga mimkei ri chu a la so deu chur chur a, lampuia chun lung lientak el feet 5 x 4 vêl a lien ding hi lampui lailung taka chun a lo ngir zur el a, thlangtieng râwl pil ko insâng a um bawk. Hraw tlang ding chun râwl tienga pil ko hrut naw chun motor chu an leng si nawh. Risk tak meu la in Zoa chun a hei baw phei el chu, ngaituona a fe hla hman hlê. Râwl tienga pil ko kha ruo sûr râwn leiin lo intawl sien chu râwla khan kan liem thla el ding chu a nih. Pathien vênghimna zár chauin kan hraw tlang thei ṭawk a; kan inthuok huoi el. 

Nungba phâk tâwm chun kan naunu chu an luok bawr bawr leiin kan la chawl hrie a, kan hung tlân peia, Pathien vênghimna zár chauin damtakin Hmarkhawlien chu Changer ni 5 zing 8:30 in kan tlunga. Youth Care Centre (Ṭhalai In): Discipleship Training Centre, Vocational Music Training Centre, Guest Room dinga Central Kristien Ṭhalai Pawl (CKṬP), ICI in Project a lo induonga chun kan châwl hadam a. A project sawrṭangkaitu kan ni phák hi kan lâwm hlê. Kan thuomhnaw po po chu a hu vawnga, motor a diesel stock dinga an sie khawm a lo leaked bawk leiin kan thuomhnawhai po po chu a rim a sie vâwnga, a rinum hlê.

Ṭhalai In a hin zîng bu fa in Umkiang, Meghalaya tieng pan ding in, Hmarkhawlien chu 10:45am in kan suoksan taa. Umkiang ah hin kan urênga upatak Pu Romeo L. F. Tusing hai nupa hi Umkiang PHC, Meghalaya ah Karuna Trust a sinthaw an ni leiin zantieng bu kan hnawt a. Uisa inhnik tak el an mi lo buotsaipèk a, kan lawmna an sâng hlê. Umkiang, Meghalaya a inthawk 5:50pm vèlin kan suok a. Lumshnong tlungin Khlehriat chu 8:25pm in kan tlunga. Pu Lalhmangai F. Tusing hai nupa in lampuia an mi lo chibai a, Pastor Lalfellien a lekha ding kan pèk zo in 8th Mile tlungin Saphai tieng kan tlan char char taa.

Saphai Check Post hi 11:06 in kan tlunga; an lo khâr phui map ta a, motor an'thawk kan ṭum a, an office hi a hang insâng met leiin duty hai inbiekpui dinga ka fe lai mèk chun, duty pa hung in, fel èm èm Rev. Lalremnghet Ṭhiek, Field Secretary in a lo biekfel tasa a ni bawk leiin kan motor number chu en fel nghâlin, lampui chu a hung hawnga, sâwt raklo kan tlán hnung chun Dima Hasao District, Assam zuk lutna ding tak Khandong Dam lai tak an lo khâr nâwka. Duty ding âwm hlak kan hmu naw. 'Hello Hello' tiin kan khék chûl chûl-a chu tûkhawmin an mi dawnsak naw leiin Driver Zoa leh kan pahniin gate chu hawngin kan hung tlân suoka, Dima Hasao chu kan lut chu a lo ni der el tah. Lockdown a inthawk hi lampui (Umrangso-Shillong road) hi kharkhipa um tah a ni leiin motor in an hraw ta naw hrim hrim a ni leiin Sai lampui ni âwmtak inbâk rem rum chu damte te’n kan hraw a, lampui in ṭhe a lo um a, kan Google map hlak network hrât naw leiin hmang hlei thei lovin kan um a. Lampui ni âwma kan ringna tieng chu pan chawta, lam indiknawna tieng a lo ni a, sienkhawm, Assam Mission Field ah missionary pahni Evan. Ebenezer Ralsun le Evan. Lalrosem Faihriem haiin bike in an mi hung tuoka, Lampui a intuok in 3KM, Garampani, Assam chu zàn dar 11:35 in damtakin kan tlung ta a.

Assam Mission Field ah ICI Missionaries le Pastor hai chun an milo nghàk ṭhup a. Hlim le lâwm takin an mi lo lâwmlut a. Pathien kuomah lawmthu hril a ṭawngṭaina Pastor Lalziding, Chairman, Assam Mission Field in a nei a, thingpui hlim tàkin kan dâwn tlânga, kan hlim tlâng hlé.

Kan lampui hraw a hin harsatna chu tuok siin, buoina rik taka sukbuoia um si lovin ṭhangpuitu pângngai Lalpa'n kan tumram a mi ṭhuoi tlung hi ropui kan tiin kan lawm hlé.

Soli Deo Gloria.

3KM, Garampani, Assam.

Changer 6, 2020.

Covid-19 laia Pune a inthawk Churachandpur Inzinna Lamtluong

Covid-19 laia Pune a inthawk Churachandpur Inzinna Lamtluong

Covid-19 laia Pune a inthawk Churachandpur Inzinna Lamtluong

(Hi thusêp hi May, 26, 2020 a ka personal diary pakhat dinga ka buotsai a ni a, chun, Bible-a Rapture Thuring le Hrillâwkna bêbâwm’ lekhabu ka zieka inchuon a ni bawk.

Corona Virus hi a hrenaw ramsam ei um ta nawh. Khawvêl pumpui a mi chîmbuoi a namên lovin a mi sukbuoi seng. Mi ei hang phone dêk dêk a, ei hriet hmasatak chu telecom companies haiin default caller tunes a an hmang hi corona virus awareness le inzawm a ni deu vawng leiin phone hmangtuhai po po chun nuom le nuomnaw thu ni lovin ei hriet tho tho. ‘Inzinna Lamtluong’ ti hi ṭawng mei nei (verbal irony) anga ei hmang a nih.

Covid-19 leia khawpui dâng dânga intânghai (‘tangkhang’ ti hi a hrilchier ei tam leiin ei la sie ṭha phawt ding ni raw se) fesuokna rûnpui, “exodus” chu khawvêl sawrkâr tin le state tinhai ngaipawimaw a hung ni tah. Manipur state khâwm in state danga intânghai ṭhuoisuokna rûnpui chu Sikeisen ah inkapkai tum ang takin hma a hung lak ṭana lawm a um hlê.

Mi ramah mikhuol ni zînga; hi hripui invawi hi inlau a um hlê. Ei invawi naw hman in mi tamtak diriemna le deusawna ei tuok laia, ei invawi pâl hlâu chun ‘sîra inhnawlna hi umnaw nih’ tî tûkhawmin ei hril theinaw bâka mi ramah Zion hla rem thei an nawh. Hi lei hin Israelhai ang bawka Aigupta ram suoksana, ei Canaan ram mani pieng le murna pan chu ei lungrilin ei tinzâwn ṭhup el chu a nih.

Manipur sawrkârin intânghai fena ding ‘Shramik Special Train’ a hung riruonga. Pune tienga inthawka fe nuomhai khawm ‘tengbang’ a in register in, hming kan submit ṭhup el taa. Hi hi a tawpna a lo ni der nawh. Mani umna Police Station chita fe theina ding Movement Pass buoipui a ṭula, lockdown khau taka fepui a ni leiin ankhâw hlê.

Tûkhawm kan inring hma in May 20 zantieng 6 ah fe ding a ni thu May 19 zantîeng dar 5 vêlin kan hriet chu a mi barakhai hlê. (Kan chiai dân le inṭhena le inmâksanna thua ka facebook wall ah ‘Rapture le Covid-19’ tiin ka post a tiem thei a nih). May 20 dar 1:30 pm hmaa Train Station tlung a, Screening le Checking thawṭulhai sukfel dingin thu kan dawnga, kan pick-up point hlak kan um na a inthawk KM 3 vêla hla Katraj a ni leiin Lockdown motor um naw laia ding chun lung an rim hlê. Hi hi Lunginrimna-1 a nih. Sienkhawm UBS Principal berâwnin lampui a mi dappuia, Bus a mi hire puia kan lawm hlê. UBS Principal in ṭawngṭairuolna rawtin Students ṭhahnemtak le Faculty (Academic Dean le Director of Students Life) haiin May 20, 1:30 pm vêl in campus a inthawk an mi’n thla liema kan thla a muong hlê.   

Katraj ah Police hai remruotna in sawrkâr motor kher-a Train Station pan ding an ti leiin lekha pawimaw sukfelin darkar 2 deu thaw kan nghâk hnungin station kan pan taa. Rala inthawk in Train Station kan hang thlîra, a tuol lai po po chu North East mî in mani thuomhnaw seng pai le kei tâwlin anhluo sip mur ela; keini hi family insawn ding kan ni leiin ‘kan nauhai kum 7 le 10 mî chau leh kan thuomhnawhai iengtin am chawitlung thei kan tah’ ti chu Lunginrimna-2 a nih. HSA tienga ṭhuoitu feltak Pu Thangzairem le Pu Faith L. Hranngul haiin ‘memberhai harsatna sâwkzângkhai dinga lockdown kârah khawm haratna pal tleng pawisa lova station ah an lo hung chuh… ‘kan ta dinga vantirko’ an ni ringawt el. Annihai ṭhangpuina in Train station a kan sûngkuo thuomhnaw kan in thaklût thei a nih. An chungah kan lâwm takzet. 

Train Station lût tâwma line chu mihriem inlengna tiet chau chauvin hrui an kei kuol vawnga; kikawi (zigzag) sâwm nêka tam, inteptâk tâk kârah thuomhnaw ṭhahnemtak fên kha chu a beidawngum thlâk hlê. UBS a kan ruol ṭhenkhathai mi ṭhangpui fâwmin rail sûnga kan lût ve thei hrâma kan inthuok huoi el. Rail lût tâwm chun fâk ding kûrtai (jaggery) tlang le Amul Tazaa (200ml) an mi pêka; ‘Rail-a ei lut chun hadam takin inṭhung ei ta Jiribam tlung el naw mei niem kan tia’ amiruokchu vut laia vawi ang chau umzie bo duthusâm a lo nih. 6:15 pm vêlin kan suoka, Special train ti lo chun kan chât/châwl ngun hlê. May 21 a hung ni a, kan tlân hun nêkin kan châwl hun kha a sâwt lem ta hlau el a, fâk ding le dâwn ding kan chawihai chun kan insukkhawp peia, sûnni thlâkin fâk ding rêng rêng kan dawng ta naw a, roti (chapatti) phêk iemani zât kan chawihai chun kan insukkhawpa. Hmarpa ruok chu khawp andên naw hlê. Chennai a inthawka hung mi pakhatin ‘Chicken Biryani an mi pêk,’ a ti lei khan station tawp zât khan kan dâkfan a ni deu tak. Zing dar 3 (May 22) in bu an hung sem ṭawka, an bu hung sem chuh tlangvalhai tidân takin ‘bu hminlo chungah âieng le machi anphul’ ti thei a nih. ‘Insukkhawpna dinga lem’ el naw chu thaw ding a um nawh. 

A zinga May 22 a hung inhersuoka a lum hlê. Kan rail hlak chu a hel ni âwmtakin tlan zai rêng a rêl thei nawh. Sâwttak tak kan chawla May 20 zânah kan suok a inthawk tui dâwn ding kan la hmu der si nawh. Thlalêrah bu le tui boa inzin ang hlawl kan nih. Keini tak hi naupang ṭhuoi kan ni bâka inringna dingin tia Jerry cans (jerigan) pahni bâka cold drinks buor (2.25L) in ṭhahnem tak kan lo chawi leiin a mi sâwk hlê. Mipui chiai anso ri chu a nasa chem chem ie! May 23 khawm chun kan speed a danglam chuongnaw; West Bengal ah Cyclone a siruklâ tlung leiin UP tieng kan pan char char kha a lo ni a, a lum dân chu chappui meipui kânga, a thli lum ang elin a mi tuom vêla, tui le bu bovin Nazi Concentration Camp an hril ang deu thawa um angin kan in hriet. Hi hi Lunginrimna-3 a nih. Lucknow hnuoi Allahabad bulah darkar 2 vâng vâng kan châwl el taa. Fâk ding kan chawihai hlak a ni têlin a kiem peia, roti tlâwmte kan chawi chu kan nauhai fâk dingin kan khêka. Station pakhâtah pipe in tui an lo sema, a dit taphawtin tukvera inthawk bottle kan indawa, a tui a la bal hrêp nâwk nghal. Iemanichen kan tlân hnung chun tui bottle, chips le bhujia kan hmu ve hlau el a, rail sûnga mi 75 chuonghai ta dingin 40 chau dâm kan dawnga. Kan coach ah leader ka ni bawk, UBS students kan tam leiin ‘sem sem dam dam’ kan thawa, a zie a um hlê. Coach danghai tamtak takin an changnaw leia an chier ri chu a so el. Nodal Officer hai chen an indawrpuia. Kei khawm thlalâk leh CM-pa ka tweets ve hiel. Bihar kan hung tlân lut peia, kan rail ruok chu a tha a la fân naw hlê nîng a tih; a la muongchâng nasa. Kishanganj hung lûtin Siliguri le Assam hai kan hung lut ta peia. Fâk le dâwn ding kan dawng ṭha deu deua, bu ruok chu duthusam kan la hmu chuong nawh. May 24 zing 10:15 AM khan Jiribam chu harsatna tamtak fethlêngin kan hung tlung ta khawng khawnga. Jiribam Station chu Manipur Police bit lal in an mi lo hmuoka (ngâka), tukver le kawtkhar po po khâr dingin thu khau tak el ṭawngringna hmangin an hung khêka, kan fâk ding bu le tui parcel in coach tin ta ding an hung siea chuh; bu chu duthusam le beisei ang a phâk naw hlê. District wise in an mi ko dawka, Screening booth ah thermal screening an mi thawa, kan kut vawitienga seal an tet peia. Hi seal neihai po Bus ticket an mi pêk nawk. Ka lungrila um chu ‘Krista’n seal a tetkhum hai chau Vanram an lût ding a nih’ ti hi a mi thêmtu le ka lungril suksiptu chu a nih. Krista khan Kross lerah ‘A Kin Tah’ ‘tetelestai’ tiin ei batna lekha a thaibo leiin seal a tet khuma, a ringhai po hringna bua hming ziekin ei uma; Vanram fe theina ticket ei nei chau a nih. Hi ticket hnâwltu le ditnawtuhai ruok chu vânram tlung naw nihai. 

Bus a chun kan thuomhnawhai kan rem zovin ṭawngaina ka neia, Churachandpur kan hung pan vâng vâng taa. Jiribam road hi vêl iemanizât ka lo inlawn ta hlaka, ṭumkhat Alto car in Agartala ah inthawk vêng ka lo hung hraw tah. Amiruokchu kha nia Jiribam lampui sei dân thlâwt kha ka la hriet ngai nawh. Rail in Ni 4 le Zân 5 hun kan hung hmang zo a ni leiin kan chau tâwl hlê. Kan naunu kum 7 lem chu lamah a’n luok bawr bawra, a zawi tawp a ni deu tak. Ka ngai a ṭhanaw leiin a thuok a la um am tiin, a marphu dâm ka them hiel. Hi hi Lunginrimna-4 a nih. A va rinumin lung anrim ngei deh!! Ei Lalpa Isu Krista Gethsemane huonah ‘a lung ân rim bêk bêk leiin a thlan chu thi far lientak angin a far a’ ti lungngaina tawpkhâwk (‘hematidrosis’ an ti hlak) ei Lalpa Isu Krista ngirhmun dâm kha Bus a chun ka ngaituoa, hrâtna thar a mi pêk takzet el. 

Peace Ground chu zân 10:45pm vêlin kan hung tlung thei ta hrâm a. Râlkanga inthawk chun Police duty hai chun ‘inthuomhnawhai lêh Consituency Screening na Hall pan ro’ tiin an mi hung khêk khum a, thuawitakin kan pan a. Ngir tha theilo hielin kan chau tâwl. Hi zo hin Quarantine Centre Registration dingin kan in line nâwka. Kan rêngin Counter pakhatah an mi’n thaw tira, kan chau ta bawk leiin ‘Counter dang pathum hmanglo hai hi hawng thei a ni el am’ tiin ka va request a, an mi ûksan (bengkhaw) naw hlê, SDO phone rawh an mi lo ti pêk. Thuâwitakin darkar khat deu thaw kan la’n line. ‘Mani vêng, ei district a ni tah’ tia inhnêm el hin umzie a lo um naw ngei deh! Kan ti rum rum. Counter-a ‘ziekluttuhai mawl kha hmangaina le lunginsietna nei lova Siemtu Pathienin a siem el am anni âw’ tiin Vân kan en râwng râwng. Hrietthiemna chu an tlasam hlê; rakzu an la’n rui nâwk nghal, ziel an mi hâwpsan a, ûksak der lova gawp an mi ṭhet san kha chu… a en an tâk ngei el! 

School Bus le Ambulance hmangin Quarantine Centre an mi pan puia. Vângnei takin Young Learners’ School- Institutional Quarantine Centre kan chang a. Taksa ram taka Upa Haulienhlu Tusing hai hi kan puhai an ni leiin an mi lo ngaituo hlê ni ding a na, an chêngna quarters a ngei kan sûngkuo um na ding an lo ri ruonga kan lâwm hlê. YLS kan tlung chun line pakhata ngir vawng dingin an mi la ti nâwk a. Sawrkâr protocol hai zui dinga intiemhai kan ni leiin thuâwitakin inzieklut dingin kan in line nâwka, 1:30 am vêl chun kan um na ding room chu kan hlu thei taa kan inthuok huoi el. Sawrkâr remruotna leia tha le zung tamtak an sênghai hi inpâk um kan ti hlê. Hi nêkin mi ngirhmun mi hriethiempui hai sien chu kan lawmna insâng ngawt a tih. 

Kan Inzinna Lamtluon hi Ringtuhai ei khuolzinna ramah ei hmasuonhai le khawm inangna tak neiin ka hmuh. Kan lampui hraw hi rinum hlê sienkhawm Pathien ṭhatzie, a ringum zie le mi ṭhuoitu a ni zie hi kawng dang dang kan hmuh. Ei LALPA Pathien hin a mi hnawtzui pei a nih. ‘Rinumna tamtak tuorin Pathien ramah ei lut ding a ni hrim a nih’ (Tt.14:22a); ‘hienghai hi rinumna râpthlak taka inthawka hung suokhai kha an nih...(Tp.7:14b) tihai hi ringtuhai hraw ding a ni zie dâm, ei khuolzinna lamtluong a hin harsatna, beidawngna, suorsietna le lunginrimna ei tuok hlak ding a nih. Sienkhawm ei tumram Vân Jerusalem ei tlung phâ ruok chun hadam takin chawl vâwng vâwng tâng ei tih.  

Johny Laldinthar F. Tusing,

May 26, 2020,

YLS Institutional Quarantine Centre,

Zenhang Lamka, Churachandpur.

 

 

DANIEL HAPTA HRILFIENA

DANIEL HAPTA HRILFIENA

 DANIEL HAPTA HRILFIENA

(2024 September Beiruol thupui, ‘Isu Krista Hung nâwkna’ suizauna Rev. Dr. James R Ruolngul in a ziek a inthawk lâksuok a ni a, belsa le ziek zau met a nih. ‘Bible-a Rapture Thuring le Hrillâwkna bêbâwm’ lekhabu ka zieka inchuon a ni bawk.)

Daniel 9 a Hapta chungchang hrilna hi Bible thiemhai chun Pathien Hrillâwkna Sanapui (God’s Prophetic Clock) an ti a nih. Hi hrillâwkna dungzui hin khawvêl chanchin (history) hi anher pei el hi, Pathien Thu ropuina a sukzuol hlê. Daniel Hapta hrillâwkna hi Thuthlung Hluia Messie Hrillâwknahai (Messianic Prophecies) laia pawimawtak le fumfe tak ti thei a nih. Hi hrillâwkna hi Pathien iengkim thawthei, remruottu le iengkim hrie a nina a namdet chieng hlê.

Daniel Buoina

Iem a buoina tak?

Jeremiah 29:4-10 chun ‘LALPA chun hienghin a ti siha; Babulona intâng kum sâwmsari a tling hnunga chun hung sir ka ti cheuva, hi hmuna inkîrtir ding cheuvin in kuoma chun ka thuṭha chu thâwng ka tih…’ a tih a (cf Jer. 29:4-10; 25:9-13). Hi hrillâwkna hi Daniel khawmin a hriet thu Daniel 9:2 ah ei hmu a. Hi thu Jeremiah in a hril hi Daniel in a hriet zing bawk a nih. Kum 68 an intâng kum, Darius an lal kum khatna (BC 538) a khan Daniel chun kum 2 chauh a bâkin a hriet tah a. Nisienlakhawm, amain inlârna a hmuhai le Nebuchadnezzar mang a hrilfienaa (Dan. 2:34-45) khan lalram pali laia pakhat (Babulon lalram) chau kha a uma, Medo-Persia lalram a hung inṭan chau a ni bawk si. Lalram pahni dang la hung um ding le ni si kha kum hni chauh a um ta bawk leiin Daniel chu a buoi ta hlê a nih. A buoi zie hi Dan.8:27 a ei hmu. Hrilfie dingin Vantirko Gabriel a hunga (Dan.9:21) Hapta SAWMSARIHAI chen a hung hrilfie ta a nih.

Hitaka lalram palihai hi a ṭhen hriet theiin an um a:

i.                A hmasa tak chu Daniel huna um zing, Babulon lalram kha a nih a (Dan. 2:38): a lu chu rângkachak inthieng ti kha a nih.

ii.             Berâmchal ki pahni nei a ti kha Media le Persia lalhai an nih (Dan. 8:20): a âwm le a bânhai chu tangkaruo a nih (Dan.2) ti kha a nih.

iii.          Kêl nunsetak kha Greek lalram a na (Dan. 8:21): a êlpuihai chu dârsen (Dan.2) a ti kha a ni a, a mithai kâra ki ropuitak a ti kha Alexander Lien (Alexander the Great) kha a nih. Daniel 8:22 a, “a tliek a, a hmuna pali hung suok” a tihai kha, Alexander a thi hnungin a sipai General palihai, Cassander, Ptolemy, Antigonus le Seleucus haiin a lalram an hung in sem a nih.

iv.           a kehai chu thîr a na (Dan.2) a ti kha Rom lalram a nih. A pathumna a Greek lalram kha BC 63 in Rom haiin an hung suktâwpa. Rom hi lalram palinaa ngai a nih. Rom hun lai hin Isu Krista a hunga, krâwsah khâikângin a um a. Isu thonâwka inthawk hin Lunginsietna Hun (Dispensation of Grace) a hung inṭana, Jentail hai chen ta ding khawma Pathien nau ni theina hun an hung nei tah a nih. Hi lunginsietna hun hi tuhin ei la hmang zing a. Hi hun a tâwp pha leh Daniel inlârnaa a hril, “Lal hmêl ṭiumtak, thu khirtak tak hre thei” (Dan. 8:23) hung suok a ta, nasatakin a lu a la ling ding a nih, ti le Dan. 2 ah Nebukednezzer manga ‘a kehai le a kepârhai chu aṭhen bêlhemtu pil le aṭhen thîra amiruokchu ram inṭhe hung nîng a tih’, a ti le Dan.7 hi taka inthawk ‘ki sâwm hung suok an ti’ a ti le Thupuongsuo 13 a sahrang ki sâwm nei’ a ti kha a hung inmil thlap a nih. Hun tâwpa Rom lalram tungdinga um nâwk (revived Roman Empire) ding rambung dang dang ṭhangkawp dinga ngai a nih; a san chu Daniel in a hmu lâwk kha lalram panga ni lovin, pali a ni tlat. Chu lal hmêl ṭiumtak chun a tâwpah Messie Krista do a ta, Krista in rorêlna a hung chang ding a nih (Dan. 9:27). Hi hi eini Independent Kohran ringna le Bible mi hril dân chu a nih.

 Daniel Hapta Sawmsarihai:

Hapta eiti hi Greek ṭawng ‘heptad’ (pasari hrilna) a inthawka ei lâksuok a ni ngei ring a um.

Daniel buoina ei zieklang taa, Daniel ngeiin, ‘Chun, kei Daniel chu ka châu a, ni iengzât amani chu ka damnawh a; chun, ka tho a, lal sin chu ka thaw tah a: nisienlakhawm, thilhmulâwka chun mak ka ti êm êm a, tukhawma an hriet thiem si nawh a’ tiin Dan. 8:27 a ei hmu. Hi lei hin vântirko Gabriel chu Pathienin Daniel kuomah a hung tir a.Hapta sâwmsari hrillâwkna thu chu Daniel kuomah a hung hril ta a nih.

Daniel kuoma khan Vantirko Gabriel chun, a mihai le khaw thienghlim ta dingin “hapta sâwmsarihai” chu pêk a ni thu a hung hril a (Dan. 9:24). Hilai thu hi NIV a chun, ‘Seventy ‘sevens’ a ti khera NLT chun ‘seventy sets of seven’ a tih. Hebrai original a chun ‘שָׁבֻעִ֨ים’ (šā-ḇu-‘îm) ti a ni a, hi thumal char hi Daniel bung 9 le 10 a char hin vawi li hmang a nih. Hitaka, hapta sâwmsari chauh ni lovin, ‘sawmsarihai’ ti a nih. Chu umzie chu 70 ngawt 7 chu 490 a na. Bible hrilfietu po po deu thâwin hapta ni lovin kum a tina in an pawm a, Chuleiin ‘hapta sâwm sarihai ti hi kum 490 a nih’ ti hi an pawm dân a nih. Daniel 9:25 a, “Jerusalem khuo bâwl ding le siem thar dinga thupêk hung suoka inthawk Messie, Lal Naupa chen chu hapta 7 le hapta 62 ning a ta” a tia, chun chang 27a hapta khat a hung hril nâwk a nih.

Chuleiin Daniel Hapta ei i ti hi buk thuma ṭhe theiin a um a

i.                Hapta 7 = 7 x 7 = 49 a na, kum 49 tina a nih.

ii.             Hapta 62 = 62 x 7 = 434 a na, kum 434 tina a nih. = a pahnia belkawpin kum 483 char a nih.

iii.          Hapta 1 = 1 x 7 = 7 a na, kum 7 tina a nih.

A rênga belkhâwmin (49 + 434 + 7 = 490) kum 490 char tina a nih.

Hi taka Hapta 7 le 62 hai hi khawvêla thil tlung tah sukpuitlinga um tah a nih. Hapta khat a tâwpna tak ruok hi chu hun tâwpa tlung ding a nih.

Daniel hapta hi iengtik hunah inṭan am a na?

Daniel bung 9 châng 25na a- ‘Jerusalem khuo bâwl ding le siem thar dinga thupêk hung suoka inthawk Messie, Lal Naupa chen chu hapta sari le, hapta sâwmruk pahni nîng a ta’ ti ei hmu.

Jerusalem bâwl ṭhat ding thupêk a hung suoka inthawk kum 483 hi an ṭan ding tina a nih. Hi thupêk hi a suokna ding ni âwma ngâi thei, pali a um a.

      i.          Lal Cyrus (Kura) in BC 536 khan thupêk ân suo a, Juda mihai chu Jerusalem tieng an kîr a phal pêk a (Ez. 1:1-4). Hi thu ang hin Sheshbazzar a râwiin Jerusalem an kîr nâwk a, temple an bâwl ṭha a nih. Jerusalem khawpui an bâwl nâw leiin hi lal Cyrus a thupêk hi chu ni thei dingin ring a um nawh.

   ii.          Temple bâwl an tâwpsan lei khan Lal Darius inlal kum hnina (BC 519) a chun Zâwlnei Haggai chun temple bâwl sunzawm dingin Pathien inhriettirna a dawng a (cf Hag. 1:4). Haggai thu zâwmin temple an bâwl ṭha nâwk a nih (Ez. 5:27). Hi khawm hi Jerusalem bâwl nêkin temple bâwl sunzawmna a ni leiin thupêk hi ring thei niin ân lang nawh.

iii.          Lal Artezerzia inlal kum sarina (BC 458) chun Ezra kuomah thupêk a pêka. “Jerusalema an Pathien in ta ding” (Ez. 7:11-26) a a tir a ni leiin hi khawm hi Daniel Hapta inṭanna ni thei dingin an lang nâwk nâw pei a nih.

 iv.          Lal Artezerzia (Artexerxes Longimanus) kum sâwmhni an lal kum (BC 445) in Nehemiah chu Jerusalem a kîr nâwk phalna le thupêk a pêk a (Neh. 2:5-8). Chu thupêk angtak chun Nehemiah le a râwihai chu Jerusalem tieng fê in Jerusalem chu an bâwl tah a nih. Hi thupêk tak hi Jerusalem bâwl ṭhatna ding a ni leiin Hapta inṭanna a ngai a nih. Kum, BC 445 le kum 483 (hapta 7 le 62 belkawp)  kha ei hang pei chun, AD 30, Lalpa Isu Krista ropuitaka Jerusalem a lût hun lai bâwr vêl char kha a hung nih. Tienlai (Judahai) chu kum khatah ni 360 in an tiem hlak a, hi dungzuia sût a nih. BC 445 kuma Artezerzia Longimanus in Nehemiah kuoma Jerusalem kul bâwlṭhatna dinga thupêk an suo hi hrilfietu po poin Daniel Hapta inṭanna an ngâi a nih. Ei kohran khawma ei pawm dân a nih.

Daniel Hapta Tlung indik dân

1.     Hapta 7 = Kum 49 tlung dik dân: Lal Artexerxes in Nehemiah kuomah Jerusalem siemṭhatna dinga thupêk a pêk kum 445 BC (Neh.2:1) a inthawk an siemṭhat zo vawng hun 396 BC (Ez.9-10) kha Kum 49 char a nih.

2.    Hapta 62 = Kum 434 kha BC 396 a inthawk Isu an hemde (Messie sât thlâk châng 26 a ti chen kha kum 434 char a nih.

3.    Hieng Hapta 7 le 62 Kum 483 hi a tlung indik tah a nih.

4.   Kum 490 tlungna dingin Kum 7 (Hapta khat) kha a la bâka, Hi hapta khat kum 7 hi Ringumna Hun (Tribulation) a ni ding a nih. Hi thu hi Daniel 9:27 a chieng takin a ziek, ‘chun, hapta khat chu mi tamtak leh thuthlung dettak siem a ta, chun, chu hapta chenve kâr chun inthâwina le thilinhlân chu suktâwp a tih; chun, tirdakumna thla chunga chun sukrêmtu inumtirtu ding chu hung a ta, a tâwpna ding ruot chen chun; chun, sukrêmtu chunga chun lunginsenna chu buok ni tâng a tih,” Rinumna hun a thil tlung dân ding char a nih.

Lunginsietna Hun

Daniel hapta sawmsarihai kum 490 ṭhe nâwi in a ei hrilfie a khan

a)   kum 49 (hapta sari) kha Jerusalem an bâwl ṭhat hun sûng a na,

b)   Kha zoah inthawk Messie sât thlâk a ni chen kha kum 434 (hapta 62) ahung nih a.

c)   Kum 490 dinga Kum 483 (hapta 7 le 62=hapta 69) a liem tah a, kum 7 a la bâk a nih. Kum 7 a la bâk hi rinumna hun (tribulation) chu a ni ding thu Daniel 9:27 a khan chiengtakin ei hmuh. Hapta 69 a liem ta chun 70 na chu in ṭan nghâl el âwm tak, amiruokchu, 70 na hi an ṭan el si nâw leiin ei thuring Rapture, Tribulation Kum sâng lalram tihai hi chu Pathien sanapuia hin a lo um vawnga a bat bat in a hung tlung indik ngei ding a ni ti hriet thei a nih.

Tribulation hun la um lova Isu Krista thi zo khawmin a tlung el nawh a. Chun, Rom General Titus rawia AD 70 a Jerusalem suksiet a ni zoa khawm a la tlung el naw hi Kohranhai tading le Pathien lunginsietna le zangaina leiin mi po po sim ditpuiin eini tieng a dawthei lei a ni tia Peter in 2 Pet.3:9 a lo ziek kha andik hlê.  Tu chena ei hun ei la hmang zing hi Lunginsietna Hun/Kohran Hun (Dispensation of Grace/Dispensation of the Church) tia ko a nih. Hi Lunginsietna Hun a hin Pathien tieng ei nghaa ama ei pan nuom a um takzet.

Hapta 69 le hapta 70 inkarah Lunginsietna Hun hi a tla tina nih. Hi hun hi Daniel Hapta 69-na le 70-na inkâra hun kâr tla (parenthesis) a nih. Hapta 70 na (Kum 7) hung inṭan nghâl sien chu Tribulation Hun, Rinumna Hun a hung inṭan ding a na. Hi ang hi lo ni sien chu AD 33 ti lai vêl khan Hapta 69 na tâwp a ta, AD 33 bawk khan Hapta 70 na lo inṭan a ta, AD 40 laia inthawk khan Kumsâng Lalram a lo inṭan ta ding tina a nih.

Amiruokchu, hieng ang hi a la ni si naw leiin, Pathien chatuon remruotnain, 69 le 70 inkâr a hin hun kâr tla, ‘Lunginsietna Hun’ a mi la hawng pêk lem a, ei vângneina, Jentailhai vângneina, mi tamtak ta dinga hamṭhatna, sandamna ni, kei sei a la nina a nih. Hi Lunginsietna Hun hi ieng chen ding am a ni ti ei hriet nawh.

Daniel Hrillâwkna indikzie

Daniel 9:26 a chun, “hapta sâwmruk pahni hnunga chun Messie chu sât thlâk nîng a ta, ama ta ding ni lovin” a ti ang hin Isu Krista Messie kha krâwsah hemdêin a um a. “Ama ta ding ni lovin” a ti ang char hin “khawvêl suol phurtu” (Jn. 1:29) dingin Kraws a hemde in a thi a nih. Daniel hrillâwkna a hung indik chat chat el a nih.

Chun, Dan. 9:26 Messie sât thlâk a ni zo hin “lal mihai hung dinghai chun khawpui le Hmun Inthiengtak chu suksieng an ta” tia a hrillâwk kha, Roman General Titus in AD 70 khan ama laka helna sukrîmna dingin Jerusalem kha suksiet vawng a, Juda mi maktaduoi 5 zet el thatin an um bawk a nih. Daniel in a lo hrillawk hieu a nih. Ei Lalpa Isu Krista in Matthai 24, Marka 13 le Luka 21 a haia hrillâwknahai kha a ni bawk.

Jerusalem suksiet a ni a inthawk hin Judahai chu hmun tin ram tinah sukdarin an hung um a. Palestina ram khawm khu mitinin an hung hluo insâwk pei tah a. Gabriel in a hrillâwk, “a tâwpna chu tuilêt ang nîng a ta, a tâwpa chun indona nîng a tih” (Dan. 9:26) a ti ang bawk hin tu chen hin khawvêl ram tinah indona le mipui helna a la um zing a. Hrillawkna hi a la fe pei a nih ti an lang.

Israelhai khawm Indopui II lai khan, Hitler nunrâwngna leiin maktaduoi 6 lai zet el thatin an um a, 1948 khan Juda mihai ta dingin Israel ram chu zalênna an hmu a, a sîr le vêla mihai chun an theida êm êm el. Tu chen hin Arab mihai chun khawvêl map ah Israel hi thâibo an la tum zing a nih. Indona khawm 1948 a inthawk khan vawi riet zet el a lo tuok ta bawk. Tu chen hin Jerusalem Temple hmunah Muslim hai Pathien biekna ropui deu deu Mosque pahni zet el, Dome of the Rock le Al-Aqsa Mosque a la ngîr zing a, hienghai khawm hi nakie chu an ṭhangsan a la ni pei el thei.

Nakie Lalpa Isu Krista hung nâwk hunah (second coming), Tribulation zo charah Isu Krista in Jentail hai thuneinaa inthawkin la suok a ta, Judahaiin an lo beisei êm êm, Krista râwia Krista Lalram indinna dinga kumsâng lalramah lût an tih. Chu hun chu Jentail ni a kim hun nîng a tih (cf Rom 11:25- 26). Bible a Jentail hai hun a famkima a tlung hun ding chu a ni ta ding a tih.

Daniel Hapta 69 na hi tâwp hun a la nei ding a na. Chu hun chu iengkhawm hril thei ei nei ta nâw a nih. Hapta 69 chanchin le 70 chanchin ei hriet a, amiruokchu, 69 le 70 inkâra hun tla (Lunginsietna Hun), tuta ei hmang mêk hi Bible hrillâwknaah hmu el ding a um ta naw a nih. Hi lei hin tuta ei hun hmang hi a special hlê a, Lalpain “hun lâwmum” le “sandamna ni” (2 Kor. 6:2) a ti kha a ni tak zet el.

Hi hun lâwmum hi a tâwp hun ding chu Lalpa Isu Krista a mi thienghlimhai lâwr dinga a hungna in (Rapture) a hung suktâwp thut el ding a na. Hi hun lâwmum hi a sâwt ta khawp el a, a tâwp thei zing a, tu el khawm hin a ni thei zing (imminent) a ni tah. Rapture a um hin Daniel Hapta 70 na an ṭan hin Tribulation (Rinumna) in ṭan a ta, Lunginsietna Hun hi tâwp tâng a tih. Tribulation a hin mi piengthar le Isu zuituhai dama la umhai chu ṭhang nâw nihai. Rinumna hunah hin Ringtuhai po lâkhmangin ei um ta ding a nih.

Tribulation hi kum sari sûng ning a ta, chu zoah Isu Krista chu hung nâwk a tih (Second Coming-His Return). Chu huna chun a ropuina leh, a mithienghlimhai leh a hung ta ding a nih. Hi ang hi Evangelical Kohranhai ngaidân, ICI Kohran thuring le Bible mi hril dân tak a nih (Pastoral Committee, ICI 2022:91-92).